Розалия Бравина «Абааһылаах кэпсээн саха уус-уран литературатыгар»

(П.А.Ойуунускай “Саха абааһы буолбута ” диэн кэпсээнигэр олоҕуран) Саха эрэ барыта былыр-былыргыттан абааһылаах кэпсээни бэркэ диэн сэҥээрэн истэр идэлээх. Ол биир төрүтүнэн буолуон сөп: киһи...

Дмитрий Кириллин «Литературалар доҕордоһуулара, хардарыта байытыһыылара»  

Саха уус-уран литературата төрүттэнэн, сайдан барыытыгар нуучча классический уонна билиҥҥи кэмнээх литературата сүҥкэн суолталаах. Норуоппут национальнай геройун Манчаарыны литературнай образ оҥорон үйэтиппит драматург, биллиилээх общественнай...

Мандар билиитин таба өйдөөн

«ЖЗЛ: Биография продолжается...» серияҕа Борис Федорович Неустроевка-Мандар Ууска анаммыт буруолуу сылдьар кинигэни тутан олоробут. Олег Сидоров, суруйааччы уонна историк буолан туран, биир дойдулаахпыт Мандар...

Боотур сүрэх

Сэриини баҕа өттүнэн талбаттар диэн өйдөбүл баар. Ол эрээри аан дойдуга син биир хаан тохтуулаах хабырыйсыы өрүү тахсар, тахса да турара буолуо. Олоххо биир...

Буурҕаҕа булгуруйбатах аал луук маһы саната…

Революция иннинээҕи саха дьахтарын уустук дьылҕатын уонна үөрэххэ тардыһыытын чаҕылхай холобура буолбут, саха дьахталларыттан бастакынан Россия үрдүкү наҕараадатыгар – Нуучча географическай обществотын Кыра кыһыл...

«Алампа ахтылҕаныгар» ааҕааччы сыанабыла

Кинигэ ааптарын Владимир Семенович Андросовы билбэт киһим. Аҥардас кинигэ аатыттан сылтаан кэрэхсээн көрдүм. Кини бу кинигэтигэр олох араас өрүттэрин сытыы ыйытыктарыгар бэргэн хоруй биэрэр,...

Күндү учууталым Грант Григорян

Мин 1958 сыллаахха Дьокуускай куоракка Дзержинскэй уулусса 13 N-гэр турар мас дьиэлээх музыкальнай училище теоретическай отделениетыгар студенынан ылыллыбытым. Онно теорияны компози­тор Грант Арамович Григорян...

Никита очуоһа

Россия Наукаларын академиятын чилиэн-кэрэспэдьиэнэ Н.Г. Соломонов 90 сааһа 2006 сыллаахха «Өлүөнэ Остуолбалара» айылҕа пааркатыгар «Олоҥхо сирин сааскы бырааһынньыга» («Весенний праздник блаженства земли Олонхо») диэн тэрээһин ыытыллыбыта....

Суорун Омоллоон: «Оҕо сааспын санаатахпына»

Былырыын мин Москва аттыгар баар Бэс Чагдаҕа Суорун Омоллооннооххо олорон үөрэммитим. Биһиги санаторий тиэргэнигэр турар кыһыл кирпииччэ дьиэҕэ икки хостоох квартираҕа түөрт буолан олорбуппут:...

Дмитрий Таас аата умнуллуо суохтаах

(Дмитрий Самсонович ФЕДОРОВ–Дмитрий Таас төрөөбүтэ 105 сылыгар) Быйыл балаҕан ыйын 6 күнүгэр саха литературатыгар детектив жанрын төрүттээбит Мэҥэ Хаҥалас улууһуттан бастакынан 1938 сыллаахха, ССРС Суруйааччыларын...

Хайдах олороҕун, «тобох» саллаат?

(«Челябинскай-40» зонаҕа сулууспалаабыт саллаат ахтыыта)  Дьылҕа-хаан оҥоһуута киһи аайытын туһунан эбит. Сорох сулус курдук күлүмнээн көстө охсон ааһар, сорох ыксаабакка холкутук олорон үйэтин моҥуур, оттон...

«Саха саҥата»

(тахсыбыта 80 сыла туолуутугар) 80 сыл анараа өттүгэр 1912 сыл балаҕан ыйын маҥнайгы күнүгэр сахалыы тылынан аан бастакы сурунаал тахсыбыта. Аата «Саха саҥата». Ханнык баҕарар...

Нуучча умнуллубут поэта Матвей Александров уонна Тыгын ыһыаҕа

1965 сыллаахха Москваҕа «Наука» издательствоҕа Н.П. Канаев «Нуучча-саха литературнай ситимнэрэ» («Русско-якутские литературные связи») диэн дьоһуннаах научнай-чинчийэр үлэтэ тахсыбыта. Кини бу үлэтигэр ХIХ үйэ 20-с...

Саллаат уонна ат дьылҕата

Буулдьанан кэпсэтэр буурҕалаах сылларга Бугуйбат бойобуой доҕорбут буолбутун, «Түүн буолла, түксү!» – диэн өттүктээн сыппатах Түөрт түөрэм туйахтаах дьөһөгөй оҕотун – Ат курдук көлөнү, ама, ким умнуоҕай, Ахса суох...

Хороҕор муостаах баарын тухары

(Харысхал «Халаачык Муос» сэһэнин сэҥээрдэххэ) Баһылай Харысхал «Таптыыр, ахтар дьоннорум» диэн 2012 сыллаахха Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет кинигэтин кыһатыгар бэчээттэнэн тахсыбыт хомуурунньугун сыа-сым курдук тутаммын остуолбар...

Егор Неймохов «Улуу Пехлеван»

Радиоприемниктан эрчимнээх марш кутуллар, онтон диктор куолаһа дуораһыйда: «Эфиргэ «Спортивнай Саха сирэ» радиобюллетень уочараттаах таһаарыыта. Россия көҥүл тустууга чемпионатын туһунан кэпсииригэр биһиги тренер Ни­колай...

Егор Неймохов «Дириҥтэн Монреальга»

Түннүк өстүөкүлэтинэн ардах таммахтара тиҺигин быспакка ньaлҕapыҺаллар. Күнү быҺа күһүҥҥү ардах сэниэтэ суох биир күдьүс ибиирэр. Түннүгүнэн көстөр баараҕай дууп лабаатыгар саһарбыт сэбирдэхтэр тэлибирэйэллэр....

Егор Неймохов «Уолаттарбыт — Олимп хайатыгар»

«Москваҕа көрсүөххэ диэри...» Роман реактивнай лайнер куугунуттан кулгааҕа өссө да чуҥкунуур курдук. Улахан өстүөкүлэ ааннары аһан киэҥ баҕайы саалаҕа киирдилэр. Тула араас омук дьонноро киһи...

Нэһилиэк

  Нэһилиэк. Бу тыл Саха сиригэр официальнай докумуоннарга 1770-с сыллартан киирбитэ биллэр. Aҕa дойду сэриитигэр диэри нэһилиэк диэн тыл саха тылыгар суолтата уларыйбатаҕа. Онтон нэһилиэк...

Афанасий Федоров. Олох долгуннарынан иннин диэки

Афанасий Игнатьевич Федоров Үөһээ Бүлүү улууһун Ороһу нэһилиэгэр (билиҥҥинэн Тамалакааҥҥа) 1926 сыл от ыйын 30 күнүгэр холкуостаах сэниэ ыалга төрөөбүтэ. Барыта тоҕус бииргэ төрөөбүттэртэн...

Саха ыйдарын ааттара

Саха ыйдарын ааттара хаһан, ханна, хайдах географическай усулуобуйалаах дойдуга үөскээбиттэтэ үөрэхтээхтэри да, көннөрү дьону да толкуйдаппыта ыраатта. Бу туһунан тойоннооччулар үксүлэрэ ыйдар ааттара, Саха...

Оо, нап-нарын дууһалаах Алампа барахсан!..

Сылдьарым тухары, бэйэм да билбэппинэн, күннэтэ түбэһэр иһитиннэриим, суругум-бичигим быыһыттан биир сэҥээрэ түһэрим, ымпыктаан ааҕарым – суруйааччы Алампа Софронов олоҕун, кини айымньыларын туһунан суруйуулар...

Саха сылгыта

(ыстатыйа салгыыта) Өлбөт мэҥэ уута Сылгыбыт барахсан аҥардас эмис эт, көлүнэр көлө, миинэр миҥэ эрэ буолбакка өссө үрүҥ тунах үүтүттэн көөнньөрүллүбүт кымыс утаҕа оҥоһуллан киһи эрэ...

Саха сылгыта

  Саха дьылҕата дьөһөгөй оҕотунуун   Саха сылгыта — дьөһөгөй оҕото саха киһитэ омук аатырыаҕыттан саҕалаан чэпчэкитэ суох мөккүөрдээх олоҕун суолун аҥаардаспыт аргыһа, быстыспат copҕoтo буолан...

Багдарыын Сүлбэ «Унньуула»

Унньуула Чурапчы хаһыата “Саҥа олоххо” (31.08.95) Татьяна Захарова “Кырдьаҕас ыалга” диэн ахтыы суругун кэрэхсии аахпытым. Бары өттүнэн. Онтон бүгүн кини унньуула туһунан суруйбутугар болвомтону хатыым....

Кыыл Уолун айар үлэтигэр кынат анньыбыттар

Сергей Афанасьевич Зверев-Кыыл Уолун олоҕун уонна айар үлэтин туһунан аан маҥнай тэттик үлэни литературовед Гаврил Боескоров суруйан бэчээттэппитэ. Кини бу үлэтин норуот ырыаһытын айар...

Иван Мигалкин «Күн таммаҕын ыһыспыт дьылҕалар»

ӨЙДӨБҮЛ ЛОСКУЙДАРА (эссе) 1.Ааттыын уратылар – талаан уонна кэрэ Адьас оҕо сылдьан, ороннор икки ардыларыгар кыһыл, күөх, саһархай, маҥан саптары баайталыы тардан баран, Эллэй, Чаҕылҕан, Таллан Бүрэ,...

Эрчимэн «Алгыс тылынан саҕаламмыт литература»

I Сахалыы уус-уран литература саҕаланыыта сахалыы сурук-бичик үөрэх-билии үөскээһинин историятын кытта быстыспат ситимнээх. «Саха дойдута мин төрөөбүт сирим, саха тыла мин төрөөбүт тылым – бу кэннэ...

Аркадий Алексеев: «Ырыа – тыл кэрэтин үйэтитии»

Аркадий Михайлович Алексеев сахаларга киэҥник биллэр киһи. Кини дэгиттэр киһи – уһулуччулаах спортсмен, рекордсмен, айылҕаттан бэриллибит дьоҕурдаах мелодист, ырыаһыт, режиссер, саҥаны арыйааччы, бастыҥ салайааччы,...

Лидия Романова «“Чолбон” сурунаал литературоведение уонна литературнай кириитикэ сайдыытыгар суолтата»

Саха тыллаах дьон ытыктыыр, күндүтүк саныыр, кэтэһэр сурунаала “Чолбон” биһиэхэ уус-уран литература устуоруйатын, уратытын чинчийэр идэлээх дьоҥҥо улахан суолталаах. Бу сурунаал устуоруйатын тэриллибит кэмиттэн...

Варвара Потапова. Үүнэр үйэлэргэ үрүҥ алгыс

Варвара Потапова аатын билбэт саха ааҕааччыта суох. Төһө да бэрт кылгас кэмҥэ олорон, айан-суруйан аастар, саха бастакы поэт дьахтарын быһыытынан умнуллубат суолу-ииһи хаалларбыта. Кини төрдө-ууһа...

Ноорой дорҕоонноох тойуктара, ылбаҕай ырыалара

Өспөт өрөгөйдөөх өйдөөх, кырдьыбат төлөннөөх сүрэхтээх. К.Д. Васильев Николай Иванович Степанов–Ноорой (08.05.1897–06.01.1975) устар ууну сомоҕолуур уус тыллаах олоҥхоһут, норуот ырыаһыта, тойуксут, алгысчыт, төрүт уус, ССКП чилиэнэ...