Түннүк өстүөкүлэтинэн ардах таммахтара тиҺигин быспакка ньaлҕapыҺаллар. Күнү быҺа күһүҥҥү ардах сэниэтэ суох биир күдьүс ибиирэр. Түннүгүнэн көстөр баараҕай дууп лабаатыгар саһарбыт сэбирдэхтэр тэлибирэйэллэр. Чочумча буола-буола сэбирдэхтэр тыалтан бурал гынаат, аллараа диэки тэлээриҥнэҺэллэр.
Павел түннүк аттыгар туран айылҕа курас көстүүтүн одуулаһар. Билигин Сахатын сиригэр хайы-үйэ маҥнайгы хаар түһэн, сир-дойду сүктэр кыыстыы тунал маҥаҥҥа сууланан туох эрэ дьиктини, кэрэни кэтэһэрдии иһийэн турдаҕа. Оттон манна, Минскэйгэ, өтөрүнэн хаар түһүөх чинчитэ биллибэт, арай куорат садтарын мастара көмүһү дуйдаммыттар.
МИНСКЭЙ. Манна аны биир нэдиэлэнэн аан дойду көҥүл тустууга чемпионата саҕаланыаҕа. Павел өссө от ыйыгар Советскай Союз норуоттарын алтыс спартакиадатын программатынан ыытыллыбыт дойду көҥүл тустууга чемпионатыгар бастаан баран, сонно бу Минскэйгэ буолуохтаах аан дойду түҺүлгэтигэр бэлэмнэммитинэн барбыта. Тренерэ Юрий Анатольевич Бураков дойду чемпионун аатын былдьаһа кэлиэхтээх дьоннортон саамай күүстээх уонна кутталлаах утарылаҺааччыларынан үс киҺини ааттаабыта: планета 1973 cыллaaҕы чемпиона американец Ллойд Кизер, Пинигини 1973 сыллаахха Москватааҕы yниверсиaдaҕa хоппут монгол бөҕөhө Нацагдорж уонна аан дойдуга иккис миэстэни ылбыт японец Ясабуро Сугавара. Павел хас биирдии албаһын чочуйарга, ити этиллибит күүстээх утарылаҺааччыларын биирдиилэрин тустар уратыларынан көрөн дьарыктанарга күн ахсын күүҺүн харыстаммакка бэлэмнэммитэ.
Аан дойду чемпионата caҕaланыа уонча хонук хаалбытын кэннэ кини хайдах эрэ этэ-сиинэ ыараан, улук курдук сылдьар, албастары уруккутун курдук чаҕылҕанныы этиэх түргэнэ кыайан оҥорбот буолан хаалбыта. Врачтар кини доруобуйатын туругун чинчийэн көрөн баран биир түмүккэ кэлбиттэрэ — наһаа эрчиллииттэн сылайыы, сылбаахы буолуу… Врачтар оҥорбут түмүктэрин билсэн баран тренердар Павелга: «Аны эрчиллэргин тохтот, ол эрээри чемпионакка син биир кыттаҕын, онон сынньанан күүстэ-уохта ылын,» — диэбиттэрэ.
Дьэ дьикти түбэлтэ диэбитэ, аан дойду көҥүл тустууга бастыыр иҺин чемпионата саҕаланаары аҕай турдаҕына сүүмэрдэммит команда чилиэнэ Павел Пинигин эрчиллэрэ булгуччу бобуллан, аны кини тугунан да дьарыктанара суох киҺи курдук гостиницаҕа сытан тахсара, эбэтэр Минскэй сквердэринэн, бульвардарынан хаама сылдьан куорат кэрэ-бэлиэ миэстэлэрин, өйдөбүнньүктэрин көрөрө.
Мюнхен… Павел онно эмиэ сылдьыбыта ээ — быйыл саас Европа чемпионатыгар кыттарыгар. Килэйэн-халайан куорат да куорат. Түбэлтэтигэр, ити Арҕаа Германия Мюнхен куоратын таҺыгар баар Людвигсхафеҥҥа ыытыллыбыт Европа чемпионата фашизм иэдээниттэн ССРС аан дойдуну быыҺаабыта 30 сылын томточчу туолар бырааҺынньыгын аҕай иннинэ буолбута.
Аан дойду икки төгүллээх чемпиона Руслан Ашуралиев ыалдьан чемпионакка кыайан кыттыбатаҕа. Ол иҺин команда интириэҺигэр Павел биир ыйааҺыны үөҺэ тахсан 74 кг. диэри тустубута.
82 кг. диэри ыйааҺыҥҥа Apҕaa Германия тустуутун киэн туттуута Адольф Зегер тустара да, бу сырыыга кыра ыйааҺыннаах бөҕөстөрү хайдах курдук күлэ-оонньуу хотуталыырын бар дьону гар көрдөрөөрү уонна хаардыы хааман Европа чемпионун аатын ылаары 74 кг. диэри ыйааҺыҥҥа түҺэринэн тустубута. Кини, кырдьык, күлэ-оонньуу хотуталаан иҺэн, урукку өттүгэр соччо биллибэтэх Советскай Союз бөҕөҺө Павел Пинигинниин көрсүбүтэ.
Павелга бу түҺүлгэҕэ сэрэбиэй уопсайынан да олус кытаанах этэ. 74 кг. диэри ыйааһыҥҥа классическай тустууга Европа чемпиона Я.Карлссон бастакы эргииргэ Павеллыын көрсүбүтэ. Yrүcтэр бэртээхэй бэлэмнээх Карлссон улахан түҺүлгэҕэ аан маҥнай сүрэхтэнэр Пинигини тулутуо cyoҕa дии санаабыттара. Ол эрээри уҺун илиилээх-атахтаах, дырайбыт үрдүк уҥуохтаах Карлссон aтaҕын куһаҕаннык көмүскэнэр эбит этэ. Онон Павел шведы атаҕыттан хаста да ылан умса-төннө түһэрэн хоппута.
Аны билигин Зегердиин көрсүҺэллэр… Бу хапсыһыы туһунан кэпсиэх иннинэ, аан маҥнай Адольф Зегер диэн кимин чуолкайдыаҕыҥ. Зегер сүгэр-көтөҕөр хара күүһүнэн тустууктартан аан дойдуга (бэйэтин ыйааһыныгар) саамай күүстээх киһинэн биллэр. Кини 90 кг. диэри ыйааһыннаахтарга планета үрүҥ көмүс призера болгарин Исмаил Абиловы уонна 82 кг. аан дойду чемпиона Виктор Новожиловы аллараа партерга сылдьан одун баппаҕайдарынан харбаат, кум-хам тутан баран мөҕүҺүннэрбитинэн ыраастык да уурталаабыта кини сөҕүмэр күүүүн чаҕылхайдык дакаастыыр. Дьэ маннык киһини кытта биһиги уолбут, буолаары буолан Зегер бэйэтин төрөөбүт дойдутугар, туста тахсыбыта.
Көбүөргэ Павел Пинигин киириитин немецтэр атарах-сатарах ытыс тыаһынан көрсүбүттэрэ. Бу намчы уолу кинилэр улуу Адилара таптаабытынан тутан хабан бастакы сөкүүндэлэргэ хотуоҕа. Эмискэ саала иҺэ дьиэ буора тохтор ыһыытынан-хаһыытынан сатарыы түспүтэ. Павел көрө түспүтэ — утары, этэргэ дылы, биир саһааннаах, томороон быччыҥнардаах Зегер тахсан улахан баппаҕайдарын түөһүгэр сыһыары туттан мичээрдии-мичээрдии көрөөччүлэргэ сүгүрүс гыммыта. Саала иһэ эмиэ ииригирбит ыалдьааччылар бэйэлэрин уолларын уруйдуур ыһыыларынан-хаһыыларынан ньиргийэ түспүтэ. Хайа бaҕaрар киһи мантан куттанан, туста да барбакка, көбүөргэ сытынан кэбиһиэх айылааҕа. Ол эрээри Павел Пинигин, бэйэтин кылгас спортивнай олоҕор төһө да итинниккэ маҥнай түбэстэр, кыра эрдэҕиттэн үлэни этинэн-хаанынан билэн улааппыт буолан, улаханнык ымыр гымматаҕа.
Кини сотору Улуу Кыайыы бырааһынньыга буолуохтааҕын санаан кэлбитэ. Аҕата ити күн ыскааптан бырааҺынньыктыыр көстүүмүн ылан, бойобуой наҕараадалара кылырдаҺан Ытык Күөллэрин театрын дьиэтигэр барыаҕа. Уоттаах будулҕаны ортотунан бииргэ ааспыт табаарыстарын кытта сэрии уордаах сылларын, Курскай тоҕойго кыргыһыы туһунан долгуйа, уйадыйа сэһэргэһиэ. Онно Павел Eвропаҕa хайдах тустубутун түмүгэ хайы-үйэ биллиэхтээх. Арай кини бастаатын — төһө эрэ аҕата үөрээхтиир этэ… Суох, «арай» буолбатах, кини хайаан да бу чемпионакка бастыахтаах — аҕатын уонна бар дьонун туҺугар.
Гонг тыаһыттан Павел санаатын ситимэ быстан хаалла. Көбүөргэ киирэн саҥардыы тардыалаһан истэҕинэ, эмискэ хараҕыттан уот ыһылла түспүтэ уонна айаҕар сылаас хаан туустаах амтана биллибитэ. Тугуй бу? Зегер киниэхэ төбөтүнэн кэлэн саайылынна дии?! Арбитр да, ойоҕос судьуйалар да тугу да көрбөтөхтүү тутталлар. Арай көрөөччүлэр уолларыгар ыалдьан хаһыытаан ньиргитэллэрэ биир күрүс сатарыйар. Павел эмискэ олус абаран кэллэ: «Дьэ бэйи, итиччэтигэр…» Зегер хонноҕун анныгар төбөтүн анньан баран, көмөҕө атаҕыттан харбаан ылан партерга умса көтөр. Сонно кэнниттэн баттыы түһэр — биир очко. Атаҕынан олуйан, окумалыттан түөрэ тардан көрдө да, кыайбата, туруораллар. Зегер эмиэ төбөтүнэн супту түйэн эрэрин нэһиилэ аҺаран биэрээт, атахха тэбэн хаалар. КиҺитэ охтуохча охтубакка, көбүөр таҺыгар сүүрэр. Онтон көбүөр ортотугар киирэн эмиэ «кэйэн» эрдэҕинэ, Павел бу сырыыга эрдэттэн сэрэммит буолан, халбарыйан иһэн партерга умса садьыйар. Кини кыһыытыттан-абатыттан күүһүгэр күүс эбиллибиккэ дылы буолла. Ити эрээри Зегер да таах сытан биэрэр санаата суох. Хабыр хапсыһыыны көрдөрөр электрическэй таблоҕа сыыппаралар бокуойа суох солбуһан элэгэлдьиһэллэр: 3:1, 4:2, 7:6… Зегер ситиэхчэ буоллаҕына Павел эбии очкону сүүйэн иһэр. Көрөөччүлэр кинилэр тапталлаах бөҕөстөрүттэн быдан намчы көрүҥнээх, намыһах yҥyoxтaax уол тэҥҥэ тустарын ааһан, киһилэрин баһыйа тутар курдугун сөҕө көрбүттэрэ уонна уолларын санаатын көтөҕө охсоору өссө сүрдээх ыйы-хайы түһэрдилэр. Зегер бу киһиттэн быдан чэпчэки ыйааһыннаах тустуугу xoннoххo, биир дойдулаахтарын иннилэригэр сааттаахтык кыайтаран эрэриттэн уордайан, өлөн-тиллэн туран хайаан да кыайыыны ситиһэр баҕалаах хапсыһыы бүтэһигэр харса суох түһүтэлээн барбыта. Аны кини үөтэлээх албаһы да оҥорбокко, туох баарынан уора-көстө охсуолуу, күүһүн муҥунан төбөтүнэн силэйэн Пинигини үлтү барчалыыр, эмсэҕэлэтэр, чаҕытар, куттуур санааламмыта. Ол эрээри советскай спортсмен онтон улаханнык уолуйбут көрүҥэ cyoҕa, сыыһа-халты туттара хата Зегергэ бэйэтигэр Apҕaa Германиятын көбүөрүн хаста да харбаппыта. Түмүккэ 12:11 ахсаанынан Павел Пинигин хотон, итинтэн кэнники көрсүһүүлэргэ бары утарылаһааччыларын астыктык кыайан, Европа 1975 сыллааҕы чемпионун аатын ылбыта, онон дойду юбилейдаах бырааһынньыгар кэрэ-бэлиэ бэлэхтэммитэ…
Павел нүөмэрин аанын тоҥсуйан тобугураттылар. Баттаҕын аҥар өттүгэр кэлтэччи тарааммыт, күөх спортивнай көстүүмнээх киһи киирэн кэлбитэ. Ити кини тренерэ Ю. А. Бураков этэ. Юрий Анатольевич: «Паша, эн ыйааһыҥҥар Сугавара, Нацагдорж, Кизер, Юсейнов кэлэллэрэ чуолкайданна. Онон кинилэр хас биирдиилэрин кытта тустар техникабытын, тактикабытын өссө төгүл ырытыах»,— диэбитэ.
Кэтэһиннэрэн-кэтэһиннэрэн аан дойду чемпионата буолар күнэ үүммүтэ. Павел бастакы эргиирэ соччо биллибэт Англия бөҕөһө Джо Гиллигэни кытта көрсүбүтэ. Эрчиллииттэн кылгас кэмҥэ да буоллар тэйбитэ таайан, хапсыһыы бүтүүтүгэр эрэ ыраас кыайыыны ситиспитэ.
Павел аан дойду экс-чемпиона Ллойд Кизери Тбилисигэ норуоттар икки ардыларынааҕы турнирга көрсөн очконан сабырыйан турардааҕа. Бу сырыыга бэрт тыҥааһыннаахтык барбыт хапсыһыыга олох кэнники сөкүүндэлэргэ баллары ылаттаан эмиэ кыайан тахсыбыта.
Ол эрээри бу түһүлгэҕэ саамай кытаанах хапсыһыытынан кини японец Я. Сугавараны кытта көрсүһүүтэ буолбута. Павел били сылбаахы буолуор диэри эрчиллибитэ манна иэдэтэ сыспыта. Бүтэһик сөкүүндэлэргэ иккиэн, этэргэ дылы, көбүөх да гынар күүстэрэ суох буолан эстэн хаалбыттара. Ол эрээри Пинигин туох баар күүһүн түмэн албастаары харбаталаабыта, Сугавара сыһыарбакка куота сылдьар курдук, ол иһин хапсыһыыны тохтотон японецка үhүc сэрэтиини биэрэрэ. Финалга монгол Нацагдоржы, Гарин Юсейновы хотуталаан, 1975 сыллааҕы чемпионун аатын ылбыта.
Халҕан курдук халыҥ Юсейновы атаакалыы сырыттаҕына, хапсыһыы бүппүтүн биллэрэн гонг тыаһаабыта. Арбитр илиитин көтөҕөрүгэр Павел хайдах курдук эстэ сылайбытын билбитэ.
Ити кэмҥэ Саха сириттэн сылдьааччылар уолларын эҕэрдэлээри көбүөргэ сырса сылдьыбыттара. Павел кимиэхэ эрэ баһыыбалыыра, кимиэхэ эрэ илиитин биэрбитэ, кимтэн эрэ сибэкки тутара. Тренерэ кэлэн кинини ыалдьааччылар кэккэлэрин туоратан илдьэ барбыта.
Павел душка киирэн, сөрүүн уу үрдүгэр, курулаччы кутуллубутугар тиҥ-тиҥ тэбиэлиир түөһэ, куу-хаа курдук буолбут. төбөтө улам сырдаан, аҕылаабыта ааһан барбыта. Эмискэ кини аан дойду чемпиона диэн хайдахтаах улахан ааты сүкпүтүн дьэҥкэтик өйдүү түспүтэ. Хаһан бaҕapap буоларыныы, эмиэ ийэтин санаан кэлбитэ. Ийэтэ оһоҕун аттыгар туран алаадьылаан сырылатара субу көстөн кэллэ. Билиитэ суоһуттан имнэрэ тэп-тэтэркэй буолбуттар. Уруогун ааҕа олорор Павликка тыаһа суох чугаһаан кэлэр. Төбөтүттэн «сык» сыллаан ылар уонна саһарчы сып-сылаас алаадьыны туттаран кэбиһэр…
Павел уу курулас тыаһын орто иһиллэр-иһиллибэттик ботугураата: «Ийээ, истэҕин дуо — эн уолуҥ аан дойду чемпиона…».
…«Хайдах ити хотторон хааллым? Хайдах…» Павел спортсменнар сыгынньахтанар хосторугар олорон итинник улаханнык кыһыйа санаата. Бу Канадаҕа буолар олимпийскай оонньууларга кини, барыларын кыайталаан иһэн японец Сугавараҕа хотторон кэбистэ.
Ахсаан 5:5 буолбутун кэннэ кини үчүгэйдик да атахха киирбитэ ээ! Тоҕо тута охсон түһэрбэтэҕэ буолуой? Кыһыытыттан сымыһаҕын быһа ытырда. Билигин Сахатын сиригэр бары ыалдьааччылар кинилэр кыайыы-хотуу кынаттанан кэлэллэрин кэтэһэн ахан эрдэхтэрэ. Ромалаах Саша — маладьыастар. Иккиэн хотторуута суох финалга таҕыстылар. Оттон кини? Тоҕо бүтэһик түгэҥҥэ охсубакка хаалбыта буолуой? Хайдаҕын да иһин биир дьэҥкэ — хоттордо… Билигин аны Кизердиин тусталлара хаалла. Онно ыраастык эбэтэр аҕыс очкоттан ордугунан эрэ чорбойдоҕуна олимпийскай чемпион буолар кыахтаах.
От ыйын 31күнэ. Бүгүн олимпийскай оонньуулар тиһэх күннэрэ. Киэһээҥи тустуулар сэттэ чаастан саҕаланыахтаахтар. Павел бу сырыыга спортивнай саалаттан ханна да барбакка быһаарынна. Бастаан Сахатын сирин биир спорт туһугар этинэн-хаанынан ыалдьар, уруккута аатырбыт быһый, билигин ССКП Toмпoтооҕy райкомун секретара Василий Егорович Охлопков биэрбит хара искэҕин уобалаата. Онтон туран дэлби мускунан, ойуолаан этин-сиинин, илиитин-атаҕын имиттэ. Билиҥҥитэ бэлэм бэркэ дылы. Хайдах да очконан лаппа сабырыйыахха наада. Үгүстэр, бэл бэйэтин табаарыстара кытта, кини Кизери aҕыс очкоттан ордугунан сабырыйарын итэҕэйбэттэр быһыылаах.
Киэһэ 9 чаас caҕaнa лыык курдук киһи мустубут «Морис Ришар» саалатыгар Павел Пинигин уонна Ллойд Кизер тахсыбыттара. Трибуналарга тыһыынчанан американскай былаахтар тэлимнэһэллэр, саалаҕа мустубут элбэх ахсааннаах американецтар Кизергэ ыалдьан иирбит дьоннуу сарылаһаллар-орулаһаллар, атахтарынан муостаны дибдийэллэр, хатаннык иһиирэн сырылаталлар, туох эрэ сатаархай тыастаах турбалары үрэн сатарыталлар. Павел Кизери көрөн аһарда. Суох, утарылаһааччытын сирэйигэр-xapaҕap эрдэттэн кыайан-хотон өрөгөйдөөбүт чинчи суох, хата олус долгуйар быһыылаах — бокуойа суох биир сиргэ тэпсэҥниир, тарбахтарын мускунар. Свисток. Сонно иккиэн утарыта хабараан aтaaкaҕa туруннулар. Павелы aтaҕap киллэримээри ньыгыл бэйэтэ көбүөргэ сыстыахча буолан баран, илиилэрин иннин диэки даллата сылдьар. Ол эрээри биһиги уолбут Кизер халыҥ көмүскэниитигэр быыс-xaйaҕac булан американеһы aтaҕap киирэн булгу сөрөөн түһэрэр — биир очко, Павел аны Кизери окумалыттан харбаат, эргиллэн иһэн санныгар сүгэн быpaҕaн кууһуннарда. Кизер мостикка түһээт, сонно эргичис гынан туран кэллэ. Павел киирэ сатыыр.— Кизер чугаһаппат. Тугу да аахсыбакка арай бириэмэ бокуойа суох ааһан элэгэлдьийэр. Электрическай таблоҕа 3 : 0 ахсаан уларыйбакка элэктиирдии сырдаан турар. Гонг. Павел муннукка кэлэн олоппоско ыһыктынан кэбистэ. Сөрүүн салгын ил-ил охсулунна. Секундана, ССРС сүүмэрдэммит командатын тренера Семен Пинскэй кулгааҕар сипсийдэ: «Паша, бэрт, бэрт… Ити курдук тутуспакка ыраахтан сылдьан… Сэрэн, олус үлүһүйүмэ, кини билигин аны тугу да кэрэйбэккэ киириэҕэ…» Гонг.
Киһи эрэ буоллар Кизер чаҕыйбыт көрүҥнээх. Павел американеһы мааҕыыҥҥытын курдук быраҕаары тардыалаан көрдө. Суох, Кизер ол албаска аны киирэр баҕата суох быһыылаах — өcөhөp. Павел, эмискэ сыста түһээт, xancaҕaй албаһынан сахалыы тэбэн саайда — Кизер aтaҕa адаарыйбытынан көбүөргэ түһэр, лаппаакыларынан сыстан ааспытын судьуйалар көрбөтөх курдук тутуннулар. Павел эмиэ американеһы окумалыттан харбаан баран чугаһыы сатыыр да, Кизерэ ол аайы олох сыһыарбат. «Хаҥас өттүнэн…» —- диэн санаа кылам гынаатын кытта, Пинигин этиэх түргэнэ халбарыйаат, аны хаҥас aтaҕынан тэбэн чаҕылытар. Кизер мостикка түһэр: 7:0. Аны биир очкону ыллар эрэ кини очконан лаппа кыайыыны ситиһэр. Аны биир эрэ очко, биир эрэ…
— Павлик, өссө биир очкота! Өссө биир очкота!—советскай туристар олорор трибуналарыттан нууччалыы, сахалыы хаһыылар Пинигин кулгааҕар охсулуннулар. Эмискэ Кизер уһун илиилэрин даллах гыннаран Павелы партерга түһэрэр. Ахсаан 7: 1 буола түһэр. Тапталлаах бөҕөстөрө биир очкону ылбытын көрөн, Павел Кизери тамныырыгар уу-чуумпу бүрүүкээбит саалата эмиэ AXШ тыһыынчанан ыалдьааччыларын уруйдааһыннарынан-айхаллааһыннарынан, мэктиэтигэр, түллэҥнии түспүтэ.
Сынньалаҥ кэмигэр секундана биири хаста да хатылаабыта: «Билигин Кизер наар атаххар киирэ сатыаҕа. Оччоҕо сүнньүттэн умса тардаат кэннигэр таҕыc. Тутуһа сылдьан олох тустума — умса баттаат, кэннигэр таҕыс… Умса баттаат, кэннигэр таҕыс…».
Тренер американец тугу оҥоруохтааҕын өтө таайбыт этэ. Кизер Павел атаҕap ыстанар. Пинигин, бэрт сымсатык туора ойоот, Кизери булгу сөрөөн түһэрэр — 8 : 1. Кизер эмиэ атахха киирэн көрөр да, хаттаан кураанаҕы харбыыр. Таблоҕа 9:1 ахсаан. Бу хайы-үйэ очконан лаппа сабырыйыы этэ!
Олус ыгылыйбыт, тугу да оҥорорун дьүүлүн-дьаабытын билбэт көрүҥнэммит Кизер балабыай ойуоккалыыр. Хапсыһыы бүтэрэ түөрт уон сөкүүндэ хаалар —39, 38, 37, 36… Бириэмэ олох биир сиргэ тохтоон хаалбыт курдук бытааннык сыыллар. Кизер 10:1 ахсааны- нан хотторон иһэн, кырылыы кыынньар-кыһыытыттан-абатыттан олох хараҕын симмитинэн өссө төгүл атахха түһэн көрөр. Павел эмиэ умса баттаан баран кэннигэр тахсар —11 : 1, Гонг!!! Павел икки илиитин ууммутунан үөһэ ыстанан ылла. Сүрэҕэ эмискэччи минньигэстик мөхсүбүтэ. Хаамыах курдук гынан иһэн, тулуйбакка, көбүөр кытыытыгар сүүрүүнэн тахсыбыта, сонно эмиэ олус үөрбүт, уруккута аатырбыт тустуук, ССРС сүүмэрдэммит командатын кылаабынай тренерэ Ю. А. Шахмурадов кинини бэрт чэпчэкитик көтөҕөн ылбыта. Советскай туристар олорор трибуналара кыһыл былаахтарынан тэлимнэһэллэр, бары туран эрэ кыайыы, эҕэрдэ тылларын хаһыытаһаллар. Бу чахчы үөрүү-көтүү умнуллубат өрөгөйдөөх түгэнэ этэ…
Кэлин Павеллыын кэпсэтэрбитигэр биирдэ маннык эппиттээҕэ: «Санааргыыр-санньыйар кэммэр, соҕотохсуйар-чуҥкуйар түгэммэр мин өрүү ийэбин саныыбын. Оччоҕо аан дойду, дьон бары ырааһыра, сырдыы, тупса-киэркэйэ түһэргэ дылы буолаллар. Бэл туста сылдьан хоттороору ыксаатахпына өрүү ийэбин саныыбын. Оччоҕо күүһүрэ-эрчимирэ түһэргэ дылы буолабын».
Мин Павел Пинигиҥҥэ биһиги советскай ыччаппыт бастыҥ представителин көрөбүн.
Киниэхэ төрөөбүт балаҕанын таһыгар сүүрэн бэдьэйэрин көтөҕөн ылан сыллыыр-ууруур күн-күбэй ийэ барахсантан бар дьоҥҥо, бүтүн советскай норуокка хаһан да умнуллубат таптал күүдэпчилэнэ умайар. Ол да иһин биһиги олимпиецтарбыт аан дойду caaмай талыллан кэлбит ааттаахтарын бүдүрүтэлиир, сылайбат сындааһыннаах, эстибэт эрчимнээх эбиттэр. Ити курдук төрөппүттэриттэн саҕалаан бар дьоҥҥо, Ийэ дойдуга тиийэ төлөннөөх тапталлаах чулууттан чулуу уолаттар өссө да тахсан истиннэр!
Егор Неймохов
«Чолбон». — 1977. — бэс ыйа
