«Хотугу сулус» сурунаал хас биирдии нүөмэрэ ыал аайы ытык-мааны ыалдьыт курдук тиийэн кэлэр. Саха киһитэ ыалга киирдэҕинэ, бастаан кэпсээнэ суоҕун туһунан билинэр, онтон уоһа аһыллыа кэрэх, истиҥник, ирэ-хоро сэһэргээбитинэн, кэпсэппитинэн барар. Син ол курдук сөбүгэр кээмэйдээх, сэмэй тас көрүҥнээх «Хотугу сулуһу» илиигэр ылаҕын уонна кини кэрэ дэлэгэй кэпсээннэрин, хомоҕой үтүө хоһооннорун кытта билсибитинэн бараҕын.
«Хотугу сулус» хас нүөмэрэ барыта тоҕо сонунуй? Саха суруйааччыларын сабыс-саҥа суруйуулара бастаан манна күнү көрөллөр. Ол иһин. Биһи Софрон Данилов «Сүрэх тэбэрин тухары», «Киһи биирдэ олорор», Василий Яковлев «Өрүстэр кирбиилэригэр», Болот Боотур «Сааскы дьыбардар» курдук бэлиэ уонна бөдөҥ суруйууларын аан бастаан «Хотугу сулустан» ааҕан биһирээбиппит.
Поэттарбыт Эллэй, Күннүк Уурастыырап, Семен Данилов, П. Тобуруокап, Иннокентий Эртюков, Иван Гоголев, Леонид Попов, о.д.а. хоһоонноро «Хотугу сулуска» тахсыыта ааҕааччылары мэлдьи үөрдэр. Оттон Сахабыт сирин ааҕан сиппэт алаастарын, күөллэрин, түбэлэрин ааттарын (топонимиканы) үөрэтэр Багдарыын Сүлбэ, тюрк тылларыгар сыһыаннаах бөдөҥ үлэлэрдээх наука доктора Н.К. Антонов, литературовед Егор Эрчимэн курдук дьон суруйууларын, ыстатыйаларын бары сөбүлээн-кэрэхсээн ааҕаллар.
«Хотугу сулус» хас нүөмэрин аайы үчүгэй сэһэннэр, чочуллубут кэпсээннэр, хоһооннор баар буолаллар. Сурунаал билиҥҥи саха литературатын сайдыытын тыыннаах кэрэһитэ диэтэххэ, алҕаһаабаппыт буолуо.
Мин орто оскуолаҕа саха литературатын үөрэтэр киһи быһыытынан «Хотугу сулустан» бэйэм үлэбэр туһаммытым элбэх. Холобур, Амма Аччыгыйын, А.Е. Кулаковскай, А.И. Софронов, А.А. Иванов–Күндэ, П.А. Ойуунускай туһунан ахтыыларын ити суруйааччылары үөрэтэргэ туһаммытым. Саҥа үчүгэй суруйуулары кылаас таһынан ааҕыыга билсиһиннэрэбин.
«Хотугу сулус» маҥнайгы нүөмэрэ тахсыбыта 50 сылын туолуута ааҕааччылар, суруйааччылар – барыбыт үөрүүлээх бырааһынньыкпыт.
Тумарык халлаан кэмнэммэт киэҥ уорҕатыгар ааҕыллыбат элбэх сулус тырымныы умайар. «Хотугу сулуһу» – бары саха ааҕааччыларын курдук бэйэм сөбүлээн ахан ааҕар сурунаалбын – мин саамай сырдык сулуска – Чолбоҥҥо – холуубун. «Хотугу сулус» биһиэхэ сырдык санаанан сыдьаайар үтүө доҕорбут, арахсыбат аргыспыт буолар.
Василий Ксенофонтов,
саха тылын учуутала
«Хотугу сулус». — 1976. — №10
