Перейти к содержимому
Сүрүн сирэй » Сонуннар

Сонуннар

Ыһыах былыргыта уонна билиҥҥитэ

Саха сирин үрдүнэн 1990-с сыллартан былыргы ыһыах үгэстэрин сөргүтүү саҕаламмыта. Итини Лазарь Андреевич Афанасьев–Тэрис, Роберт Никифорович Петров, Вильям Федорович Яковлев уо.д.а. иилээн-саҕалаан ыыппыттара. Киһи оччолорго ыһыах туһунан өйдөбүлү сүрүннээн «Ыһыах үгэһэ» диэн аччыгый буклеттартан ылара. Онно эбии мин нуучча айанньыта уонна учуонайа Якоб Линденау үлэтин ааҕарым. Учуонай ити үлэтин толору… Сиһилии »Ыһыах былыргыта уонна билиҥҥитэ

ЭРЧИМЭН ДНЕВНИКТЭРЭ

Саха литературатын биллиилээх кириитигэ, поэт, учуутал, публицист, кэпсээнньит Егор Петрович Шестаков–Эрчимэн олоҕун кэрчик кэмнэрин, кини кыһалҕатын, оҕолоругар кыһамньытын уонна тус бэйэтин бу сыллардааҕы духовнай туругун өйдөөһүҥҥэ салгыы бэчээттэнэр бу дневниктэрэ кэрэһиттэринэн буолаллар. Биһиги СГУ ИФФ-н саха салаатыгар үөрэнэр кэммитигэр, кини бэртээхэй лекцияларын истэрбит, “Сэргэлээх уоттара” литературнай түмсүүгэ сылдьарбыт. Егор Петрович… Сиһилии »ЭРЧИМЭН ДНЕВНИКТЭРЭ

Эһээ Ленин бүтэһик сиэнэ, Ойуунускай айбыт имиджэ уонна ҺӨҔҮҤ

Сахалыы тыллаах саамай кырдьаҕас «Чолбон» сурунаал ыам ыйынааҕы нүөмэригэр: – Эһээ Ленин мэтириэтин илдьэ сылдьар тулаайах хаалбыт уол туһунан Айанньыт «Эр бэрдэ бүдүрүйбэт» сэһэнигэр; – норуот суруйааччыта Сайа Пушкинтан саҕалаан саха ньургуһунун туһунан «Кырдьык – дьиҥэ, түөскэр илэ мөхсөр дүҥүр…» хоһооннорун тиһигэ; – поэт Хабырыыс Ондороос эбэтин хатыы ытыһын, ымыылаах… Сиһилии »Эһээ Ленин бүтэһик сиэнэ, Ойуунускай айбыт имиджэ уонна ҺӨҔҮҤ

Леонид Спиридонов: «Дьиссипилиинэлээх киһи – ситиһиилээх»

Сахаларга билигин үгүстүк «этноцентризм» диэн өйдөбүл көстөр буолла. Ол аата биһиги бэйэбитин омук быһыытынан хайа да норуоттан үрдүктүк сананан, бэл, Өлүөнэ сүнньүгэр маҥнайгы дьон үөскүүр түөрэҕэ түспүтүнэн ылынан, ол туһуттан Дириҥ Үрэх былыргы оло­ҕор сигэнэн, Аан дойду үрдүнэн кырдьаҕас омук буола сатаатыбыт. Наука уонна кыраайы үөрэтии икки ардылара олус арыттанан,… Сиһилии »Леонид Спиридонов: «Дьиссипилиинэлээх киһи – ситиһиилээх»

Ыһыах – чыпчаал

Ыһыах – саха омук итэҕэлин сүрүн сиэрдэрэ-туомнара түмүллүбүт чыпчаала. Былатыан Ойуунускай маннык этэн турар: «Саха ыһыаҕа – былыргы сахаҕа бэт улахан суолталаах. Кини сүөһү уонна сайын бырааһынньыга этэ. Онон, судургутук эттэххэ, оччотооҕу олох икки тутааҕыттан олохтоммута: анахтан – биэттэн уонна ийэттэн. Былыргы саха таҥаратын – сүөһү, бас билэр үп төрөппүтэ… Сиһилии »Ыһыах – чыпчаал

Ынах сүөһү – саха тыына

Саха сүөһүтэ уҥуоҕунан кыра, онон этэ, үүтэ аҕыйах. Ол эрээри үүтэ хойуу. Үүтүн сыата элбэҕинэн (хойуутунан), этэ минньигэһинэн олохтоох усулуобуйаны, тымныыны тулуйарынан, ыарыыларга бэриммэтинэн тэҥнээҕэ суох. Саха сүөһүтэ хайа да атын боруодалааҕар аҕыйаҕы аһыыр. Уһун кыһыны тулуйумтуо. Саха ыраас боруода ынаҕа Саха сиригэр бэрт аҕыйах сиргэ баар. Эбээн-Бытантай оройуонугар уопсайа… Сиһилии »Ынах сүөһү – саха тыына

БҮТТҮҮН АЗИЯТТАН ТҮМСЭН

Түөрт сыл устата күүппүт күндү күммүт, кэтэһиилээх кэрэ кэммит үүммүт нуурал киэһэтигэр “Туй- маада” стадион дьонунан туолбут, тупсубут киэркэйбит түһүлгэтигэр 14 атын дойдулар, 28 Россия регионнарын оҕолорун спортивнай хамаандалара тэҥҥэ үктээн киирбиттэрин, уонунан тыһыынча көрөөччүлэри кытта республика Президенэ В А Штыров, Аан дойдутааҕы олимпийскай комитет бастакы президенэ В.Г. Смирнов, Россия… Сиһилии »БҮТТҮҮН АЗИЯТТАН ТҮМСЭН

“Азия оҕолоро” Норуоттар икки ардыларынааҕы оонньуулар — республика инники сайдыытын эрэллээхтик үбүлээһин мэктиэтэ

Александр АКИМОВ, Саха Республикатын вице-президенэ, “Азия оҕолоро” Норуоттар икки ардыларынааҕы III спортивнай оонньуулары бэлэмнээбит уонна ыыппыт Суруннуур комитет председателэ Тоҕус күн чыпчылыйыах түгэнэ ааһа охсон хаалла. Азия — Тихэй океан регионун дойдуларын оҕо спордун ааспыт күннэрин событиелара өрө көтөҕүллүүлээх быһыыга-майгыга улахан хатыһыылаахтык аас- пыттарынан уратылаахтар. Бу оҕо-аймах уонна норуоттар доҕордоһууларын… Сиһилии »“Азия оҕолоро” Норуоттар икки ардыларынааҕы оонньуулар — республика инники сайдыытын эрэллээхтик үбүлээһин мэктиэтэ

Пилигримы

«Мои мечты и чувства в сотый раз Идут к тебе дорогой пилигримов»                                        В. Шекспир Мимо ристалищ, капищ, мимо храмов и баров, мимо шикарных кладбищ, мимо больших базаров, мира и горя мимо, мимо Мекки и Рима, синим солнцем палимы, идут по земле пилигримы. Увечны они, горбаты, голодны, полуодеты, глаза их… Сиһилии »Пилигримы

Биһиги кэлэр кэскилбит – эйэ уонна чэчирии сайдыы

Ытыктабыллаах Саха сирин ыалдьыттара! Күндү Саха сирин дьоно! Биһиги республикабыт столицатыгар, Дьокуускай куоракка, 2000 сыл атырдьах ыйын 5 күнүгэр “Азия оҕолоро” Норуоттар икки ардыларынааҕы II спортивнай Оонньуулар аһыллаллар. Бу доруобуйа, эрэл санаа уонна кэрэ эйгэтин дьиҥнээх бырааһынньыга — биһиги республикабыт эрэ буолбакка, ону тэҥэ Российскай Федерация бүттүүнүн событиета. Бүгүн аан… Сиһилии »Биһиги кэлэр кэскилбит – эйэ уонна чэчирии сайдыы

Анна Колосова «Ньургуһуннаах хонууга»

Ааҕар «Чолбон» сурунаал тэрийэн ыыппыт «Истиҥ кэпсээн» диэн уус-уран ааҕыы күрэһигэр 5–8-с кылаастарга III миэстэни ылбыт Орто Халыма улууһун Г.Г.Софронов аатынан Өлөөкө Күөл орто оскуолатын 7-с кылааһын үөрэнээччитэ Изольда Слепцова. Салайааччы: Изабелла Егоровна Ноговицына

Анна Колосова «Ньургун»

Ааҕар «Чолбон» сурунаал тэрийэн ыыппыт «Истиҥ кэпсээн» диэн уус-уран ааҕыы күрэһигэр 5–8-с кылаастарга II миэстэни ылбыт Орто Халыма улууһун Г.Г.Софронов аатынан Өлөөкө Күөл орто оскуолатын 7-с кылааһын үөрэнээччитэ Арылхан Винокуров. Салайааччы: Изабелла Егоровна Ноговицына

ХУДУОҺУННЬУК ИВАН УОННА ГАВРИЛ ПОПОВТАР: СИЭНЭ ЭҺЭТИН БЫЫСТАПКАТЫН БИЛИҺИННЭРДЭ

Ыам ыйын 15 күнүгэр «Чолбон» уонна «Полярная звезда» сурунааллар эрэдээксийэлэрэ Саха сирин ойуулуур-дьүһүннүүр искусствотын төрүттээччи, Саха АССР бастакы норуодунай худуоһунньуга, этнограф, фотограф Иван Васильевич Попов төрөөбүтэ 150 сылынан СӨ ойуулуур-дьүһүннүүр музейга турбут «Иван Попов. Избранное» быыстапканы көрдүбүт. Быыстапканы «Полярная звезда» сурунаал ойууга-дьүһүҥҥэ эрэдээктэрэ, норуот худуоһунньугун сиэнэ Гаврил Иванович Попов билиһиннэрдэ… Сиһилии »ХУДУОҺУННЬУК ИВАН УОННА ГАВРИЛ ПОПОВТАР: СИЭНЭ ЭҺЭТИН БЫЫСТАПКАТЫН БИЛИҺИННЭРДЭ

Итэҕэл уонна аһымал

19-с үйэ бүтүүтэ Англия үтүө санаалаах сиэстэрэ дьахтара, мисс Марсден, араҥ ыарыылаахтарга көмөлөһө Саха сирин биир саамай түҥкэтэх, бүтэй Бүлүү диэн ааттанар улууһугар тиийэ кэлбитэ, бэл, аныгы үйэ киһитин сөхтөрөр. Мисс Марсден ол унньуктаах айанын түмүгэр Бүлүү улууһун араҥ ыарыылаахтарыгар лепрозорий тутуллубута. Мин бу үтүө санаалаах, сырдык ыралаах, дьон-норуот туһугар… Сиһилии »Итэҕэл уонна аһымал

Айысхаана «Былдьаммыт оҕо саас» испэктээгэ Өктөм нэһилиэгин сыанатыгар

Оҕо уруккуну убаастыы, норуотун баай историятын билэ улаатыахтаах диэн этии бүгүҥҥү күҥҥэ өссө сытыырхайан турар. Маныаха уус-уран литература олус улахана суолталаах. Улуу Кыайыы 79-с сылын көрсө ыам ыйын 8 күнүгэр Хаҥалас улууһун Чапай сэлиэнньэтин олохтоохторо уонна Өктөм лицейин үөрэнээччилэрэ олохтоох норуодунай театр режиссера Зоя Егоровна Аржакова туруоруутугар прозаик, публицист, Россия… Сиһилии »Айысхаана «Былдьаммыт оҕо саас» испэктээгэ Өктөм нэһилиэгин сыанатыгар

КАЗАХТАРДЫЫН ХААН ТАРДЫҺЫЫ, АНТОЛОГИЯНАН АТАСТАҺЫЫ

Быйыл муус устар 18-24 күннэригэр өтөрүнэн буолбатах улахан тэрээһин – Казахстаҥҥа Саха сирин күннэрэ дьоһуннук барда. Бу доҕордоһуу түһүлгэтигэр Саха сирин суруйааччыларын сойууһа туох кылааттааҕын уонна литератураҕа сыһыаннаах ханнык тэрээһиннэр буолбуттарын туһунан билиһиннэрэн ааһарбыт сиэрдээх буолуо. «Түүрдэр төрүппүтүн-ууспутун түөһэрбитин сөбүлүүр үгэстээхпит. Саха суруйааччылара уонна казах суруйааччылара доҕордоһуубутун, алтыһыыбытын төрдүн-төбөтүн хаһыстахха,… Сиһилии »КАЗАХТАРДЫЫН ХААН ТАРДЫҺЫЫ, АНТОЛОГИЯНАН АТАСТАҺЫЫ

Үтүө киһи дьоһун суола

Быйыл муус устар 22 күнүгэр 1996–2005 сылларга «Чолбон» сурунаал бас эрэдээктэринэн үлэлээбит СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, прозаик, литература кириитигэ, тылбаасчыт Петр Денисович Аввакумов төрөөбүтэ 90 сылын туолла. Кини саха литературатыгар 90-c сыллардааҕы уларыйыы кэмин туһунан бөдөҥ айымньылары суруйан хаалларбыт ааптар быһыытынан биллэр. Суруйааччы бэлиэ күнүгэр аналлаах… Сиһилии »Үтүө киһи дьоһун суола

САВВА ТАРАСОВ ААТЫНАН ТЫЛБААСКА АНАЛ БИРИЭМИЙЭ ОЛОХТОННО!

Муус устар 25 күнүгэр 1993-1998 сылларга Саха сирин суруйааччыларын сойууһун салайбыт саха норуодунай поэта, уус-уран тылбаас маастара, суруналыыс, РФ культуратын үтүөлээх үлэһитэ, П.А. Ойуунускай аатынан судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата Савва Иванович Тарасов төрөөбүтэ 90 сылынан ахтыы киэһэтэ Литература музейыгар буолан ааста. Бу дьоро түгэҥҥэ норуот поэтын аймахтара, биир дойдулаахтарын – Горнай… Сиһилии »САВВА ТАРАСОВ ААТЫНАН ТЫЛБААСКА АНАЛ БИРИЭМИЙЭ ОЛОХТОННО!

Петр Денисович Аввакумов төрөөбүтэ 90 сылыгар аналлаах ааҕыылар

«… Мин Горнай оройуона диэн төрөөбүт дойдулаахпынан астынабын, биһикпин ыйаабыт ийэ сирим бу буолар диэн киэн туттабын. Төрөөбүт дойду ахтылҕана, өйдөбүлэ мин олохпор өрүү күүс-уох биэрэр, үрдүк үтүө санааларга кынаттыыр, өрө күүрдэр, инникибэр эрэли саҕар, бэйэм киһи буолар аналбын санатан эрчимирдэр, барҕа баҕа санаанан байытар. Дойдулаах дьонноох буолар – улуу… Сиһилии »Петр Денисович Аввакумов төрөөбүтэ 90 сылыгар аналлаах ааҕыылар

МААРЫКЧААН ЫЧЧАТТАРА

Суруйааччы-большевик С.С. Яковлев-Эрилик Эристиин олоҕун бүтүннүүтүн, идэтин социализм дьыалатыгар охсуһууга анаабыта. Кэнники кини көрбөт буолбута. Икки хараҕа суох саха суруйааччыта нуучча туйгун суруйааччытын Н.А. Островскай суолун хатылаабыта – кини көрбөт буола сытан бэйэтин бастыҥ айымньытын, «Маарыкчаан ыччаттара» романын, этэн биэрэн суруттарбыта. «Маарыкчаан ыччаттара» Эрилик Эристиин айымньытыгар эрэ буолбакка, саха советскай… Сиһилии »МААРЫКЧААН ЫЧЧАТТАРА