Перейти к содержимому
Сүрүн сирэй » Архыыптар «Чолбон» сурунаал редакцията

«Чолбон» сурунаал редакцията

Ыһыах мин дьылҕабар

Ыһыах саха норуотун – сүрүн им бэлиэтэ, кини былыр-былыргыттан илдьэ кэлбит историята, култуурата, итэҕэлэ. Ол иһин дьон миигиттэн ыһыах туһунан кэпсэтээри, биитэр суруйтараары гыннахтарына, олус дириҥ эппиэтинэһи сүгэр курдук сананабын. Ыһыах сиэрин-туомун сиһилии билэр диэн этэр уустук эрээри, биир бэйэм бу дьоро күммүтүн тэрийээччилэр кэккэлэригэр баар буоламмын, ыһыах төрүттэниитин уонна… Сиһилии »Ыһыах мин дьылҕабар

Арааһынай артыыстар

Дэриэбинэҕэ урут түөлбэлэринэн кулуупка испэктээк оонньоон куоталаһыы буолара. Он­ну­гу сороҕор бостунуопка (постановка) диэн ааттыыллара. Ол оонньуулар үксүгэр ханнык эрэ темаҕа анаммыт буолааччылар. Быйыл эмиэ түөлбэлэринэн испэктээк туруо­руутугар күрэхтэһии буолла. Оонньуулар анаммыт темалара: патриоттыы сыаллаах-соруктаах. Бу урукку сэбиэскэй саҕанааҕы кэми санатар буолан, дьон-сэргэ сэргэхсийбитэ, туруммута сүрдээх. Саастаах дьон урут эдэр­дэригэр оонньообут… Сиһилии »Арааһынай артыыстар

Дулҕа

(Оҕолорго) Туундараҕа биһиги нимэ-дьиэбитин дулҕалар тулалыыллар. Бүгүн кинилэр арбаҕар бэйэлэрэ хайдах эрэ тарааммыт, нарыламмыт курдук көстөллөр. Соторутааҕыта аҕай ибирдээн ааспыт ардах дулҕалар от баттахтарын үчүгэй парикмахер кэриэтэ уурбут-туппут курдук ньалҕаарыччы тараан кэбиспит. Мин инибин кытары дулҕаларынан сүүрэн сырса оонньуубут. Онуоха хайабыт халтарыйбатах – охтубут киһини үстэ сүүскэ тыгар диэн кэһиллибэт… Сиһилии »Дулҕа

Дьулустаан Бойтунов дьулурҕа сурааһыннара

Дьулустаан Афанасьевич Бойтунов, Россия ойуулуур-дьүһүннүүр академиятын чилиэн-кэрэспэдьиэнэ, СӨ духуобунаска академиятын академига, СӨ искусствотын үтүөлээх диэйэтэлэ, билиҥҥи кэм бэлиэ худуоһунньуктарыттан биирдэстэрэ, тэлбит олоҕун суола, түстээбит төлкөтө саха кэрэҕэ, сырдыкка тардыһыытын кэрэһитэ. Үөһээ Бүлүү оройуонун Хоро сэлиэнньэтин оскуолатыгар үлэлии кэлбит Бойтуновтар дьиэ кэргэн алтыс оҕолорун күүтэллэрэ. Ийэлэрэ Мария Варламовна Кэнтиктэн төрүттээҕэ, алын… Сиһилии »Дьулустаан Бойтунов дьулурҕа сурааһыннара

Чэрдээх сирэйдээх киһи

Джекоб Кент олус ымсыы киһи этэ. Ымсыытыгар тэптэрэн тугу да итэҕэйбэт буолбута, майгыта-сигилитэ алдьаммыта, ол иһин кинини кытары ким да аалсыһыан баҕарбата. Кэдэрги кэмэлдьитигэр, хадьарыгар эбии түлээгирэр идэлээҕэ. Ол сылдьан тугу оҥорорун билбэт этэ. Кент оҕо эрдэҕиттэн таҥас өрөр станокка сап хатааччынан үлэлээбитэ. Клондайк көмүһэ аһылларыгар биир бастакынан кэлбитэ. Кини… Сиһилии »Чэрдээх сирэйдээх киһи

Пушкин уонна евразийство

Саха сирин айар муза оҥостубут нуучча бил­лии­лээх поэта Евгений Евтушенко «Поэт в Рос­сии – больше, чем поэт» диэн стро­ката кынат­таах тылга ку­булуйан дьон-сэргэ уоһуттан түспэт. Үксү­гэр бу этии түгэх суолтатыгар өтөн киирбэккэ да эрэ тут­табыт. Оттон сыныйан көр­дөххө, бу тыллар төрдүлэри­гэр айсберг төбөтүн кур­дук туналыйан Александр Сергеевич Пушкин сытар эбээт!… Сиһилии »Пушкин уонна евразийство

Нева… Хара Үрэх… Ахерон…

Биир оонньуулаах пьеса ООННЬУУР ДЬОНО: ПУШКИННАТАЛИМААСКАЛААХ КИҺИ Пушкин үлэлиир хоһо. Пушкин уонна Натали күүрээннээх быһаарсыы кэнниттэн сэниэ-сылба баранан олороллор. Кинилэр икки ардыларыгар барыта этиллэн бүтэн, Натали таах күлүк, кураанах хах буолан саҥата суох мастыйан олорор. Муостаҕа ыһыллыбыт кумааҕы, алдьаммыт фужер үлтүркэйдэрэ сыталлар. Пушкин арыгы­лаах үрүүмкэни көтөҕөн иһэр уонна муостаҕа үлтү… Сиһилии »Нева… Хара Үрэх… Ахерон…

Ыһыах былыргыта уонна билиҥҥитэ

Саха сирин үрдүнэн 1990-с сыллартан былыргы ыһыах үгэстэрин сөргүтүү саҕаламмыта. Итини Лазарь Андреевич Афанасьев–Тэрис, Роберт Никифорович Петров, Вильям Федорович Яковлев уо.д.а. иилээн-саҕалаан ыыппыттара. Киһи оччолорго ыһыах туһунан өйдөбүлү сүрүннээн «Ыһыах үгэһэ» диэн аччыгый буклеттартан ылара. Онно эбии мин нуучча айанньыта уонна учуонайа Якоб Линденау үлэтин ааҕарым. Учуонай ити үлэтин толору… Сиһилии »Ыһыах былыргыта уонна билиҥҥитэ

ЭРЧИМЭН ДНЕВНИКТЭРЭ

Саха литературатын биллиилээх кириитигэ, поэт, учуутал, публицист, кэпсээнньит Егор Петрович Шестаков–Эрчимэн олоҕун кэрчик кэмнэрин, кини кыһалҕатын, оҕолоругар кыһамньытын уонна тус бэйэтин бу сыллардааҕы духовнай туругун өйдөөһүҥҥэ салгыы бэчээттэнэр бу дневниктэрэ кэрэһиттэринэн буолаллар. Биһиги СГУ ИФФ-н саха салаатыгар үөрэнэр кэммитигэр, кини бэртээхэй лекцияларын истэрбит, “Сэргэлээх уоттара” литературнай түмсүүгэ сылдьарбыт. Егор Петрович… Сиһилии »ЭРЧИМЭН ДНЕВНИКТЭРЭ

Эһээ Ленин бүтэһик сиэнэ, Ойуунускай айбыт имиджэ уонна ҺӨҔҮҤ

Сахалыы тыллаах саамай кырдьаҕас «Чолбон» сурунаал ыам ыйынааҕы нүөмэригэр: – Эһээ Ленин мэтириэтин илдьэ сылдьар тулаайах хаалбыт уол туһунан Айанньыт «Эр бэрдэ бүдүрүйбэт» сэһэнигэр; – норуот суруйааччыта Сайа Пушкинтан саҕалаан саха ньургуһунун туһунан «Кырдьык – дьиҥэ, түөскэр илэ мөхсөр дүҥүр…» хоһооннорун тиһигэ; – поэт Хабырыыс Ондороос эбэтин хатыы ытыһын, ымыылаах… Сиһилии »Эһээ Ленин бүтэһик сиэнэ, Ойуунускай айбыт имиджэ уонна ҺӨҔҮҤ

Леонид Спиридонов: «Дьиссипилиинэлээх киһи – ситиһиилээх»

Сахаларга билигин үгүстүк «этноцентризм» диэн өйдөбүл көстөр буолла. Ол аата биһиги бэйэбитин омук быһыытынан хайа да норуоттан үрдүктүк сананан, бэл, Өлүөнэ сүнньүгэр маҥнайгы дьон үөскүүр түөрэҕэ түспүтүнэн ылынан, ол туһуттан Дириҥ Үрэх былыргы оло­ҕор сигэнэн, Аан дойду үрдүнэн кырдьаҕас омук буола сатаатыбыт. Наука уонна кыраайы үөрэтии икки ардылара олус арыттанан,… Сиһилии »Леонид Спиридонов: «Дьиссипилиинэлээх киһи – ситиһиилээх»

Ыһыах – чыпчаал

Ыһыах – саха омук итэҕэлин сүрүн сиэрдэрэ-туомнара түмүллүбүт чыпчаала. Былатыан Ойуунускай маннык этэн турар: «Саха ыһыаҕа – былыргы сахаҕа бэт улахан суолталаах. Кини сүөһү уонна сайын бырааһынньыга этэ. Онон, судургутук эттэххэ, оччотооҕу олох икки тутааҕыттан олохтоммута: анахтан – биэттэн уонна ийэттэн. Былыргы саха таҥаратын – сүөһү, бас билэр үп төрөппүтэ… Сиһилии »Ыһыах – чыпчаал

Ынах сүөһү – саха тыына

Саха сүөһүтэ уҥуоҕунан кыра, онон этэ, үүтэ аҕыйах. Ол эрээри үүтэ хойуу. Үүтүн сыата элбэҕинэн (хойуутунан), этэ минньигэһинэн олохтоох усулуобуйаны, тымныыны тулуйарынан, ыарыыларга бэриммэтинэн тэҥнээҕэ суох. Саха сүөһүтэ хайа да атын боруодалааҕар аҕыйаҕы аһыыр. Уһун кыһыны тулуйумтуо. Саха ыраас боруода ынаҕа Саха сиригэр бэрт аҕыйах сиргэ баар. Эбээн-Бытантай оройуонугар уопсайа… Сиһилии »Ынах сүөһү – саха тыына

БҮТТҮҮН АЗИЯТТАН ТҮМСЭН

Түөрт сыл устата күүппүт күндү күммүт, кэтэһиилээх кэрэ кэммит үүммүт нуурал киэһэтигэр “Туй- маада” стадион дьонунан туолбут, тупсубут киэркэйбит түһүлгэтигэр 14 атын дойдулар, 28 Россия регионнарын оҕолорун спортивнай хамаандалара тэҥҥэ үктээн киирбиттэрин, уонунан тыһыынча көрөөччүлэри кытта республика Президенэ В А Штыров, Аан дойдутааҕы олимпийскай комитет бастакы президенэ В.Г. Смирнов, Россия… Сиһилии »БҮТТҮҮН АЗИЯТТАН ТҮМСЭН

Гагарин мичээрэ

Оҕо этим – отон этим…Эйэҕэс ийэбэр тэҥнииримНьээм-ньээм үүт биэрэр аналын…Ытыспар тоһуйан алаастарга таргыырымКүөрэгэй көрдөөх ырыатын.Сир Ийэни сырдыгынан күндүлүүрОтон этим – оҕо этим…Олох диэн тугун билбэтим.Бэл түүлбэр көрбөтүм ким миигинБүөбэйдээн үүннэриэҕин, биитэр үргүөҕүн. Хас биирдии киһи оҕо сааһыгар сылааһынан, сырдыгынан ахтан-санаан ылар түгэннэрдээх буолар. Ол хаһан да умнуллубат. Сааһырдаҕым ахсын өссө… Сиһилии »Гагарин мичээрэ

“Азия оҕолоро” Норуоттар икки ардыларынааҕы оонньуулар — республика инники сайдыытын эрэллээхтик үбүлээһин мэктиэтэ

Александр АКИМОВ, Саха Республикатын вице-президенэ, “Азия оҕолоро” Норуоттар икки ардыларынааҕы III спортивнай оонньуулары бэлэмнээбит уонна ыыппыт Суруннуур комитет председателэ Тоҕус күн чыпчылыйыах түгэнэ ааһа охсон хаалла. Азия — Тихэй океан регионун дойдуларын оҕо спордун ааспыт күннэрин событиелара өрө көтөҕүллүүлээх быһыыга-майгыга улахан хатыһыылаахтык аас- пыттарынан уратылаахтар. Бу оҕо-аймах уонна норуоттар доҕордоһууларын… Сиһилии »“Азия оҕолоро” Норуоттар икки ардыларынааҕы оонньуулар — республика инники сайдыытын эрэллээхтик үбүлээһин мэктиэтэ

Пилигримы

«Мои мечты и чувства в сотый раз Идут к тебе дорогой пилигримов»                                        В. Шекспир Мимо ристалищ, капищ, мимо храмов и баров, мимо шикарных кладбищ, мимо больших базаров, мира и горя мимо, мимо Мекки и Рима, синим солнцем палимы, идут по земле пилигримы. Увечны они, горбаты, голодны, полуодеты, глаза их… Сиһилии »Пилигримы

Биһиги кэлэр кэскилбит – эйэ уонна чэчирии сайдыы

Ытыктабыллаах Саха сирин ыалдьыттара! Күндү Саха сирин дьоно! Биһиги республикабыт столицатыгар, Дьокуускай куоракка, 2000 сыл атырдьах ыйын 5 күнүгэр “Азия оҕолоро” Норуоттар икки ардыларынааҕы II спортивнай Оонньуулар аһыллаллар. Бу доруобуйа, эрэл санаа уонна кэрэ эйгэтин дьиҥнээх бырааһынньыга — биһиги республикабыт эрэ буолбакка, ону тэҥэ Российскай Федерация бүттүүнүн событиета. Бүгүн аан… Сиһилии »Биһиги кэлэр кэскилбит – эйэ уонна чэчирии сайдыы

Эргиллии

Өрүс киэҥ киэлитэ кыдьымах мууһунан кырылыы устар, тымныы тыал сирилэччи үрэн кыскытар. Арай, ону ол диэбэккэ, кыдьымаҕы быыһынан катер аргыый устан дьүккүйэр. Сэмэн бааһырбыт илиитэ дьаралыйарын иһин, түөһүгэр хам тутан туран эрэ тула өттүн сонургуу көрдө. Инниттэн сытыы тыал үрэ­риттэн хаххаланан катер тимир эркинигэр сыһынна уонна ону-маны эргитэ санаата: «Би­лигин… Сиһилии »Эргиллии

Анна Колосова «Ньургуһуннаах хонууга»

Ааҕар «Чолбон» сурунаал тэрийэн ыыппыт «Истиҥ кэпсээн» диэн уус-уран ааҕыы күрэһигэр 5–8-с кылаастарга III миэстэни ылбыт Орто Халыма улууһун Г.Г.Софронов аатынан Өлөөкө Күөл орто оскуолатын 7-с кылааһын үөрэнээччитэ Изольда Слепцова. Салайааччы: Изабелла Егоровна Ноговицына