Перейти к содержимому
Сүрүн сирэй » Проза

Проза

Арааһынай артыыстар

Дэриэбинэҕэ урут түөлбэлэринэн кулуупка испэктээк оонньоон куоталаһыы буолара. Он­ну­гу сороҕор бостунуопка (постановка) диэн ааттыыллара. Ол оонньуулар үксүгэр ханнык эрэ темаҕа анаммыт буолааччылар. Быйыл эмиэ түөлбэлэринэн испэктээк туруо­руутугар күрэхтэһии буолла. Оонньуулар анаммыт темалара: патриоттыы сыаллаах-соруктаах. Бу урукку сэбиэскэй саҕанааҕы кэми санатар буолан, дьон-сэргэ сэргэхсийбитэ, туруммута сүрдээх. Саастаах дьон урут эдэр­дэригэр оонньообут… Сиһилии »Арааһынай артыыстар

Дулҕа

(Оҕолорго) Туундараҕа биһиги нимэ-дьиэбитин дулҕалар тулалыыллар. Бүгүн кинилэр арбаҕар бэйэлэрэ хайдах эрэ тарааммыт, нарыламмыт курдук көстөллөр. Соторутааҕыта аҕай ибирдээн ааспыт ардах дулҕалар от баттахтарын үчүгэй парикмахер кэриэтэ уурбут-туппут курдук ньалҕаарыччы тараан кэбиспит. Мин инибин кытары дулҕаларынан сүүрэн сырса оонньуубут. Онуоха хайабыт халтарыйбатах – охтубут киһини үстэ сүүскэ тыгар диэн кэһиллибэт… Сиһилии »Дулҕа

Чэрдээх сирэйдээх киһи

Джекоб Кент олус ымсыы киһи этэ. Ымсыытыгар тэптэрэн тугу да итэҕэйбэт буолбута, майгыта-сигилитэ алдьаммыта, ол иһин кинини кытары ким да аалсыһыан баҕарбата. Кэдэрги кэмэлдьитигэр, хадьарыгар эбии түлээгирэр идэлээҕэ. Ол сылдьан тугу оҥорорун билбэт этэ. Кент оҕо эрдэҕиттэн таҥас өрөр станокка сап хатааччынан үлэлээбитэ. Клондайк көмүһэ аһылларыгар биир бастакынан кэлбитэ. Кини… Сиһилии »Чэрдээх сирэйдээх киһи

Эргиллии

Өрүс киэҥ киэлитэ кыдьымах мууһунан кырылыы устар, тымныы тыал сирилэччи үрэн кыскытар. Арай, ону ол диэбэккэ, кыдьымаҕы быыһынан катер аргыый устан дьүккүйэр. Сэмэн бааһырбыт илиитэ дьаралыйарын иһин, түөһүгэр хам тутан туран эрэ тула өттүн сонургуу көрдө. Инниттэн сытыы тыал үрэ­риттэн хаххаланан катер тимир эркинигэр сыһынна уонна ону-маны эргитэ санаата: «Би­лигин… Сиһилии »Эргиллии

Оҕом ыалы дьоллоото

Утуйбакка эрэйдэнэ сыттахха, эчи, түүн уһунун. Анна Семеновна эҥин араастаан бары сыта сатаата да, хата уута кэлиэх быһыыта биллибэт. Бүгүн күнү быһа аалбыт күнүскү санаалара, үтүрүһэ-үтүрүһэ, төбөтүгэр төттөрү эргийэн кэлэ тураллар, бу утуйар уутун көтүтэн сордууллар. Устунан аны түүн уһунуттан буолбакка, аанньа утуйбакка, сарсыарда сирэй-харах буолан турарыттан санаата оонньоон барда.… Сиһилии »Оҕом ыалы дьоллоото

Уһаарыллыы

(Сэһэн) Бастакы баһа Байыаннай училищеҕа САНАА ТҮҺҮҮТЭ Мин, армияҕа ыҥырыллан Дьокуускайтан туруохпуттан баара-суоҕа икки ый буолан баран, младшай лейтенаннары бэлэмниир N-скай байыаннай училищеҕа киирэр буолбутум. Училище улахан куораттан сэттэ биэрэстэ арҕаа, тимир суол сүнньүгэр – Березовка станцияҕа баара. Березовка станция кыра өрүс уҥа биэрэгэр турар. Лоскуй-лоскуй талах арыылардаах, түргэн сүүрүктээх,… Сиһилии »Уһаарыллыы

Оҕо сааһым омоон суолларынан

Егор Жирков (Эссе-сэһэн) Сайыҥҥы уу нуурал киэһэ. Күөх халлаан ып-ыраас. Күн тыа кэтэҕэр түһэн эрэр. Күн алаас илин эҥээрин сандаарыччы сырдаппыт. Маннык үтүө, кэрэ киэһэ биһиги, доҕор дуулар, үлэхтээх сирбитигэр муһуннубут. Мин, Вася, кини убайа Коля уонна мантан тэйиччи, Дабдыгыччы диэн алааска олорор Тимка, ол иһин кыратык хойутаата. Васялаах кэлбиттэрэ… Сиһилии »Оҕо сааһым омоон суолларынан

«ЭДЭРКЭЭММИН, КЫЫС ХОТУН…»

(Кэпсээн) Зинаида Михайловна утуйа сытан ытаабыт хараҕын уутуттан уһуктан кэллэ. Сарсыарда биэс эрэ чааһы ааспытын да иһин, от ыйынааҕы күн уота халыҥ штораны курдаттыы суоһуура, онно киһи соһуйара суох: Дьокуускайга сайыҥҥы үрүҥ түүннэр олус сырдыктар. Дьахтар өссө да нуктуу түһээри хараҕын сапта гынан баран, субу түһээбит түүлэ уйгуурдан утуппата: онно… Сиһилии »«ЭДЭРКЭЭММИН, КЫЫС ХОТУН…»

Сайыына кыыс

– Паапа, кэлиий. Паапа, ханна бааргыный?.. – диэн ытамньыйбыт куолаһынан сотору-сотору хаһыытыыра. Куруҥ мас эмэҕин хасыһа олорбут киргил кыыл кыыстан соһуйан тыа үөһүн диэки көтөн күлүпүччүйэн иһэн, тугу эрэ сэрэйбиттии айманан ытаан сыналыйда. Күн сырдыгын хаххалаабыт тэҥкэ тииттэр, хараҥа харыйа ойуур, суостаахтык чугаһаабыт баһаартан куттанан иһиллээбит курдук уу чуумпута. Арай… Сиһилии »Сайыына кыыс

Ылдьаана

Холкуос пиэрмэтин сайылыга ураты кэрэ айылҕалаах сиргэ турара. Илин диэки көрдөххө, күөх мыраан өрө өҥөйөн олорор. Мыраан аннын кыйа биир көлүөнэ хатыҥнар наҥнарыһа кэчигирээбиттэр. Кинилэр үрүҥ сотолорун арҕаа мырааҥҥа тэмтэйэ олорор күн өргө диэри одуулуур, кыыһар сардаҥаларынан имэрийэ угуттуур. Онон да буолуо, ити сиргэ хатыҥнар ордук кэрэтик силигилии үүнэллэр. Сайылыкка… Сиһилии »Ылдьаана

АТЫЫҺЫТ ДЬААРБАҤ ТАПТАЛА

1 1917 сыл. Хотугу Сахалиҥҥа күһүҥҥү хаардаах сарсыарда. Күүстээх тыал тохтоло суох куугунуур. Бүгүн Надьыын Нил Ден Ын диэн кэриэй төрүттээх табаһыт ураһатыгар бу эҥэр өҥөйбөтөҕө ырааппыт ойоҕун убайа Тоҥ Дьа­рааһын диэн сааһыра барбыт саха ойууна тиийэн кэлэн соһутта. Тыла-өһө сымнаабытыттан сылыктаатахха, арааһа, Надьыын тайҕаттан өттүк харалаах эргиллибитин, өлгөм күндү… Сиһилии »АТЫЫҺЫТ ДЬААРБАҤ ТАПТАЛА

Хараҕа суох

Өрүөстээх төрөөрү ыарыыланан кэлин атахтарын олбу-солбу өрүтэ көтөҕөлөөн тэпсэҥэлии турдаҕына уот холбонон уп-уһун хотоҥҥо икки өттүнэн тардыллыбыт лаампалар араҕас уотунан сандаарыс гына түстүлэр. Онтон ыанньыксыттар киирэр-тахсар ааннара аһыллан хаачыгырыыра, кимнээх эрэ кэпсэтэллэрэ иһилиннэ. Сотору уһун субурҕа көрүдүөр устун иччитэ Мааппыс доҕор оҥостоору илдьэ кэлбит улахан кыыһын батыһыннарбытынан тиийэн кэллэ. Ынаҕа… Сиһилии »Хараҕа суох

Кэпсээннэр

Ардьаах – Дорообо, Ардьаах сайылык! Кыра эрдэхпинэ сүүрбүт-көппүт, оонньообут сайылыгым барахсан! Хайыы, тоҕо куһаҕанай! Эчи, ытаабыт-соҥообут курдук буолан түһэн, сүрүн! Һы, хараҕым тугу көрдүүрүй? Дьоннор олорбут дьиэ­лэрин-уоттарын? Кинилэр туппут-хаппыт тутуулара, солуута да суох өртүлэрэ, бэл, баҕаналара, иҥнэри түспүт сэргэлэрэ урутаан көрдөнүллэр буолар эбит дии. Бу биэс уонтан эрэ тахса сыллар… Сиһилии »Кэпсээннэр

Сэттээх алаас

Үүтээним аанын аһан, түлэй бараан түүнү одуулуубун. Уу чуумпу. Алаастан хараан түүн ичигэс салгына ил гынар. Быйыл дьикти күһүн буолла. Балаҕан ыйыгар отой сайыҥҥылыы күннэр тураллар, оннооҕор хаһыҥныы да илик. Мин Оҕустаах алааһыгар кэлбитим хас да хонно. Аҕам айар уоппуска ылан, Москуба куорат анныгар Переделкино диэн суруйааччылар даачаларыгар сайылаата. Бу… Сиһилии »Сэттээх алаас

Барон Мюнхгаузен Саха сиригэр мүччүргэннээх сырыылара

Оҕолоор, эһиги, баҕар, ньиэмэс суруйааччы­та Рудольф Эрих Распе барон Мюнхгаузен туһунан кини­гэтин ааҕан баран, бу суон сураҕырбыт айанньыт сөҕүмэр сырыытын барытын биллибит дии санаабыккыт буо­луо. Соторутааҥҥа диэри мин да инньэ дии саныырым. Ол эрээри аҕыйах сыллааҕыта Германияҕа сылдьыахпыттан ыла ол көрүүм уларыйда. Мин, Мюнхгаузен туһунан элбэҕи билиэх-көрүөх баҕам бата­рымына, икки… Сиһилии »Барон Мюнхгаузен Саха сиригэр мүччүргэннээх сырыылара

Адьас

– Адьас ол-бу буолума! Киэптээмэ! Сөп диэ! – кыыһырбыт уоҕар икки хараҕын үүтэ көстүбэт буолбут Килиим Саарыс сутуругунан салгыҥҥа дугдуруйбахтыыр. Икки киһи кинини уоскутаары киппэ баҕайы уола хааны, окумалларыттан ытарчалыы ылан, ыыппаттыы тутан тураллар. – Ээйиис, бу хайалара боруода бөтүүк кур­дук түһүөлээтэ? Пахай, Саарыс эбит буолбат дуо? Хайдах гыннылар, ноко?… Сиһилии »Адьас

«Эдэр саас эликсиирэ»

(Кэпсээн) – Ийээ, биһиги кэллибит! Хайдахтаах күндү тылларый! Экран нөҥүө буолбакка, илэ бэйэтин кууһар, ахтылҕаннаах сытын ылар, кыырыктыйан эрэр чанчыктарын, туора мырчыстаҕастаах сүүһүн сыллыыр, эппэйэ үөрэн, этиэхтээх тыллары төттөрү ыйыстыы – хайдах курдук күүтүүлээх, долгутуулаах түгэний! Хас күн, хас түүн күүппүтэй бу тыллары? Эрхан Иванович бөтө бэрдэрэн, саҥата суох түбэһиэх… Сиһилии »«Эдэр саас эликсиирэ»

Булчут үөскээһинэ

(Кэпсээн) Оҕолор тэлгэһэҕэ мэниктээн сүүрэ-көтө, сэриилэһэ оонньуу сылдьаллар. Оҕонньор күлүк сиргэ сөрүүҥҥэ хотуурдары таптайаары табахтаан бусхата олорор. Чолоччу көрбүт уон биирдээх уолу эһэтэ ыҥыран ылан, эргэ хаптаһын сарай иһинээҕи истиэнэҕэ субуруччу сааллыбыт мас долбууртан кыстыгы аҕаларыгар соруйда. Орой-мэник уолчаан аанньа өйдөөбөккө хос ыйытааччы буолла, убаҕас мэйиитигэр оонньуур эрэ санаа ытылла… Сиһилии »Булчут үөскээһинэ

Саҕастыыр барахсан сүрэхпэр

(Эсселэр) Аҕам киинэҕэ дебюта Саҕастыырга олордохпутуна, арааһа, 1954 сыл эргин эбитэ дуу, аҕам олоҕун биир түгэ­нин кэпсээбитэ өйбүттэн-санаабыттан өрүү арахсыбат уонна кини кэпсээнэ кырдьыгар эрэ­нэрим, хаһан эрэ ону көрүөм диэн кэтэһэрим күүһүрэн иһэргэ дылы… Хаһан эрэ ол кырдьык күөрэс гына түһүөн сөпкө дылы ээ… Хаһан эрэ!.. Ол түгэн маннык буолбут.… Сиһилии »Саҕастыыр барахсан сүрэхпэр

ОСКУОЛА ОЛОҔУТТАН

Хойутуохтааҕар өрөөбүт көнө – Димочка, Димок. Туох ааттаах уһуктубат оҕонуй? Тура эккирээ, оскуолаҕар хойутаан эрэҕин. – Хас чаас буолла? – Тоҕус буолуо сүүрбэ эрэ мүнүүтэ хаалла. Маарыыҥҥаттан уһугуннара сатыыбын дии. – Ээ, пахай. Туран даа диэн. Хойутаабыппын. Утуйуом. – Хайдах, нохоо, борогууллаары гынаҕын дуо? – Борогуул буолбатах. Хойутаатахха учууталлар мөҕөллөр,… Сиһилии »ОСКУОЛА ОЛОҔУТТАН