Сурунаалга түөрт аҥар сыл үлэлээбитим. Билигин сүүрбэччэ сыл ааспытын кэннэ, кырдьар сааспар тиийэн баран санаатахпына, сурунаалга үлэлээбит сылларбар туох да улаханы оҥорботоҕум иһин, бу олоҕум кылгас буолан баран, биир саамай сонун түһүмэҕинэн ааҕабын. Кылаабынайа олус интэриэһинэй, саха норуота киэн тугтуоҕун туттар үгүс суруйааччыларын, литература деятеллэрин кытта чугастык алтыспытым, кинилэртэн элбэххэ үөрэммитим. Редакцияҕа ол саҕана Семен Руфов, Николай Габышев, Далан, Иван Федосеев, Егор Неймохов, Иннокентий Эртюков, нуучча суруйааччылара Леонид Левин, Юрий Чертов, Иван Ласков, Владимир Федоров үлэлииллэрэ. Мин редактор эрдэхпинэ Петр Аввакумов, Тумарча үлэлии кэлбиттэрэ. Корректордарынан В.А. Романова уонна С.П. Соловьев үлэлииллэрэ.
Николай Габышев проза отделын сэбиэдиссэйэ, Далан, Тумарча литературнай үлэһиттэр этилэр. Николай Алексеевич үлэтигэр эрдэ кэлэн, хампархай остуолун хас даҕаны дьааһыгар хаалаабыт, кумаламмыт лиис кумааҕылар онон-манан быга сылдьар халыҥ паапкаларын хостоон таһааран сыымайдыыра уонна биир эмэ айымньыны туспа арааран ылан, кыһаллан-мүһэллэн олорон көннөрөрө.
Кини сэрии саҕана эдэр сылдьан Чокуурдаахха учууталлаабыта. Биирдэ 60 сааһын туолар үбүлүөйүгэр: «Николай Алексеевич мин учууталым. Кэнники аахсан көрбүппүт, кини миигиттэн түөрт эрэ сыл аҕа эбит», – диэбиппэр, Күннүк Уурастыырап: «Бай, оттон хаһан эрэ алта сыл курдук истэр этим ээ. Сотору хата бу дьоммут саастара тэҥнэһэрэ буолуо», – диэн күллэртээбиттээх.
Николай Алексеевич биирдэ бэйэтин сэһэнин киллэрдэ. Биһиги Егор Неймоховтыын (кини ол саҕана солбуйааччы редактор этэ) ааҕан баран астымматыбыт, оҕонньор тиэтэйбит, тылын-өһүн көннөттөрүөххэ диэн сүбэлэстибит. Сэһэн кэлэр нүөмэргэ тахсыахтаах этэ. Оҕонньорбут ыксаата, сөбүлээбэтэҕин биллэрдэ, ол гынан баран хайыай, көннөрөрүгэр тиийдэ. Өссө туох эрэ архив докумуона саарбах буолан тириттэ-хорутта. Ол да буоллар, куолутунан, бэркэ кыһанан үлэлээтэ. Онон сэһэнэ кэмигэр күн сирин көрбүтэ.
Народнай суруйааччылары – Амма Аччыгыйын, Күннүк Уурастыырабы, Суорун Омоллоону, Петр Тобуруокабы, Болот Боотуру уо.д.а. – ытык кырдьаҕастары кытта мунньахтарга, автордар быһыыларынан үгүстүк көрсөрбүт. Кинилэр бэйэ-бэйэлэригэр маарыннаспат, хас биирдиилэрэ туох эрэ туспалаах, дириҥ өйдөөх-санаалаах, киһи быһыытынан туох эрэ уратылаах дьон этилэр. Сорохторо бэйэлэрэ билэллэринэн тугу баҕарар туойан да турдахтарына, син биир туох эмэ сонуну, суолталааҕы этэн таһаараллара. Кырдьык даҕаны, саха киһитэ кэрэхсии истэр тыллаах-өстөөх, үгүскэ үөрэнэр кырдьаҕастара этилэр. Оттон саха литературатын аксакала Суорун Омоллоон билигин даҕаны айа-суруйа, эдэрдэри такайа, холобур буола сырыттаҕа.
Редактордыыр сылларбар икки суол боппуруоһу хаста да туруорсубуппун өйдүүбүн. Маҥнайгытынан, сахалыы уонна нууччалыы сурунааллары араартыахха, бэйэ-бэйэлэриттэн тутулуга суох икки редакцияны тэрийиэххэ диэн. Ити туһунан Саха сирин суруйааччыларын съеһигэр эмиэ эппитим. Иккиһинэн, сурунаал кылаабынай редакторынан суруйааччы буолуохтаах диэн. Урут, дьиҥэ, оннук этэ. Онтон Эллэй, Николай Якутскай кэннилэриттэн, арааһа «нейтральнай» дьон диэн журналистары редакторынан аныыр буолбуттара. Ити туһунан биирдэ санаабын үллэстибиппэр, Амма Аччыгыйа эппитэ:
– Дьэ, биһиги итинник тэрилтэбит. Бэйэбититтэн редактордыыр киһибит суох, доҕор, суох!..
Биһиги биир саҥаны киллэриибитинэн сурунаалга аҕыйах ахсааннаах норуоттар суруйааччыларын айымньыларын былааннаахтык бэчээттээбиппит буолар дии саныыбын. «Полярная звезда» сурунаалга кинилэргэ сылга биир нүөмэр толору ананара. Ити Юрий Чертов көҕүлээһинэ этэ. Сурунаал республика тас өттүгэр, ол иһигэр Дальнай Востокка киэҥник тарҕанара. Оттон «Хотугу сулуска» ити сылларга В. Санги «Кевонгалар кэргэн кэпсэтэллэр» диэн романын, Г. Ходжер, Ю. Шесталов уо.д.а. сэһэннэрин уонна кэпсээннэрин тылбаастаан саха ааҕааччыларыгар тиэрпиппит. Республика иһигэр олохтоох юкагир, эбэҥки, эбээн суруйааччыларын айымньылара эмиэ сотору-сотору бэчээттэнэллэрэ.
Аҕыйах ахсааннаах норуоттар суруйааччыларыттан мин икки киһини ордук өйдөөн хаалбыппын.
Эбээн биллиилээх поэта Василий Лебедев көстө-биллэ сатаабат бэрт номоҕон киһи этэ. «Хотугу сулус» редколлегиятын чилиэнэ, мунньахха кэллэҕинэ туохтан эрэ сэрэммит курдук оргууй аҕай киирэн, кумуччу туттан олорунан кэбиһэрэ. Аа-дьуо сыыйан тыл этэрэ. Онто барыта оруннаах, эрдэттэн толкуйдаммыт буолара. Баһылай бэйэтин норуотун литературата, тыла-өһө сайдарыгар улахан кылаатын киллэрбитэ. Кинини Сибиир уонна Дальнай Восток аҕыйах ахсааннаах норуоттарын бөдөҥ суруйааччылара ытыктыыллара, чахчы талааннаах поэт быһыытынан билинэллэрэ.
Оттон Платон Ламутскай эмиэ дьикти киһи этэ. Үгэһинэн, үөрэ-көтө, мичээрдээбитинэн киирэн кэлэрэ. Хайаан даҕаны туох эмэ сонун кэпсээннээх буолара.
– Березовкаҕа саҥа бөһүөлэк тутан эрэбит. Саҥа оскуолаланыах курдукпут.
– Издательствоҕа хоһоонум кинигэтин туттардым. Бып-быыкаайык. Оҕолорго анаан.
– Саас баран иһэр. Норуоппар туох эмэ дьоһуннааҕы хааллардарбын диэн баҕа санаалаахпын. Кыаллара дуу? Өбүгэлэрбит барахсаттар эрэйи-муҥу көрөн, тоҥон-хатан олороохтообуттара да баар ээ. Ол туһунан билиҥҥи ыччакка өйдөбүл буолар туохпут да суох. Дьэ кыһыы, – диэбитэ биирдэ бэркэ суҥхаран олорон.
Ол «Сир иччитэ» романын суруйа сылдьарын туһунан тыл быктарбыт эбит. Бу хоту дойду төрүт олохтоохторун өбүгэ саҕаттан өйөбүл буолбут үгэстэрин туһунан уустаан-ураннаан суруллубут эбээннии тылынан биир маҥнайгы бөдөҥ айымньы.
Платон Ламутскай аламаҕай майгыннаах, төрөөбүт норуотун сиэрин-туомун дириҥник ытыктыыр, ону киэҥник сырдаппыт талааннаах суруйааччы этэ.
Түмүкпэр, өссө биири бэлиэтиэхпин баҕарабын. – «Хотугу сулус» уонна «Полярная звезда» сурунаалларга үлэлээбит сылларым миэхэ олох оскуолатынан буолбуттара, айар үлэбин көҕүлээбиттэрэ, үгүс үтүө-мааны дьону кытта алтыһар кыаҕы биэрбиттэрэ.
Семен Горохов,
«Хотугу сулус» уонна «Полярная звезда»
сурунааллар холбоһукгаах редакцияларын
1980-1985 сс. кылаабынай редактора
