Университеты «туйгун» дипломнаах уонна Тыл, литература уонна история институтун аспирантуратын бүтэрэн баран, сымыйа ученай Горбатенко тэбиитинэн, Саха сиригэр Ученай Советтар бары сабылланнар, кандидатскай диссертацияны көмүскүүр кыах суох буолан уонна сөптөөх үлэ көстүбэккэ «Якутмелиоводстрой» диэн тэрилтэҕэ биир кыһын кочегардаан кыстаабытым. Ол сылдьан, биллэн турар, үлэ көрдөнөрүм. Онуоха доҕорум, оччолорго эдэр суруйааччы Николай Лугинов, көмөлөһөрө. Кини Саха сирин Суруйааччыларын союһун бырабылыанньатын председателин Семен Петрович Даниловы, «Хотугу сулус» сурунаал кылаабынай редактора Александр Александрович Егоровы кытта кэпсэппит этэ.
Биирдэ миигин А.А. Егоров ыҥыртарбыт диэбиттэрэ. Киниэхэ тиийдим. Редакция ол кэмҥэ Лена пароходствотын дьиэтигэр, Орджоникидзе болуоссатыгар баара. Онно хаҥас уһук кабинет таһыгар киһим аата суруллан турар. Киирэн кэлбитим утары ачыкылаах, чэгиэн-чэбдик көрүҥнээх эдэрчи киһи олорор эбит. Илии бэрсэн дорооболостубут. Мин киммин эттим. Киһим бэрт эйэҕэстик кэпсэттэ уонна түмүгэр:
– Биһиги манна сүбэлэстибит… Эйигин Серафим Романович Кулачиков–Эллэй оннугар поэзия отделын сэбиэдиссэйинэн ылар буоллубут. Докумуоннаргын аҕалаар. Бирикээһи таһаарыам. Кытаат, эдэр киһи эдэр киһи курдук, үлэлээн хачыгыраппытынан бар. Дьыалаҕын поэзия отделыттан тутуһаар, – диэт, илиитин биэрдэ.
Ити иннинэ үлэ көрдөөн үгүс тэрилтэни кэрийэн, аккаастатан кэлэйбит киһи, үлэм итинник олус судургутук быһаарыллыбытыттан соһуйан адьас мах бэрдэрдим. Бэрт нэһиилэ: «Баһыыба!» диэн үлүгүнэйээт кабинеттан таҕыстым. Поэзия отдела диэн кими эппитин туоһуласпакка уопсай хоско киирдим. Онно хас да киһи (кэлин билбитим проза отделын үлэһитэ С.О. Никифоров, очерка отделын үлэһитэ АА. Бэрияк, корректор С.П. Соловьев уонна М.И. Кузьмин–Макар Хара – поэзия отделын үлэһитэ эбиттэр) бааллара. Мин билбэт киһи сиэринэн урут дорооболоһон, поэзия отделын ким салайарын ыйыттым. Сааһырбыт куударалаах баттаҕа тараҕайданан, маҥхайан эрэр, модьу-таҕа, кууркалаах киһи «мин» диэтэ. Атыттарын син удумаҕалатар, арай бу киһини эрэ адьас көрбөтөх эбиппин. Билистибит. Кэпсэтэн ортолоон иһэн өйдөөтүм – Макар Хара эбит. Биир дойдулааҕым, биһириир поэтым. Кини ырыаларын кыра эрдэхпиттэн ыллыырым. Бэрт улгумнук: «Сарсын кэлээр, дьыалаҕын туттарыам», – диэтэ.
Дьэ ити курдук Александр Александрвоич үлэҕэ ылан, «Хотугу сулус» сурунаал поэзия отделын сэбиэдиссэйинэн буолан хааллым. Этэргэ дылы, «из грязи – в князи!».
Нөҥүө күнүгэр бирикээспин таһаарбыта, дьыалабын тутуспутум, былааҥҥын оҥоһун диэбитэ. Ону мин дьонтон ыйытан биир сыллааҕыны торумнаабытым. Александр Александрович ылан көрдө: «Наһаа баһырхайдык былааннаабыккын. Сыл аҥарынан оҥорооччубут» – диэтэ.
Кини коллективна ытыктанар, тылын ылыннарар салайааччы эбит этэ. Үлэҕэ ылбытынан хаһан да өҥнүбэтэҕэ. Оттон мин киниэхэ олус махтана саныырым. Ону ким үлэтэ-хамнаһа суох буолан эрэйдэммит өйдүөҕэ. Дьиҥэр, кини миигин айар үлэ ыллыгар үктэннэрбит, миэхэ эрэммит эбит. Билигин сааһыран иһэн өйдөөтөххө, мин да түһэн биэрбэттии үүнэн-үрдээн испиппин. Ол эрээри оннук дьиппиэ, тыйыс киһи буолбатах. Оонньуулаах-күлүүлээх. Биирдэ биһиги хоспутугар киирэн дорооболоспутугар электричество охсон тас гыннарда.
– Тыый, Александр Александрович, олус да электричестволаах эбиккин! – диэтим. Онуоха эттэ:
– Ээ, уҥа диэки сүрэхтээхтэргэ барыларыгар электричество олус үөскээччи.
Мин итини, оччолорго эдэр киһи, көнөтүнэн өйдөөн күлүүгэ бара сыспыттаахпын. Дьиҥэр, олус итии, кураанах буолан, биһиги бэһис этээспитигэр хаамтахха электричество үөскүүр эбит. Миигин хаадьылаан, үтэн-анньан эппитин тута өйдөөбөтөхпүн.
А.А. Егоров тыллаах-өстөөх, суруйааччылар түмсүүлэригэр үксүн тамадаалыыр идэлээҕэ. Онно кини нууччалыы-сахалыы көрдөөх түгэнннэри, этиилэри туһанара, дьону бэркэ астыннарар буолара.
Холобур, мин дьиэ ылбыппар кини тамадаалыыр буолла. Оччолорго кини ыалдьан эрэр кэмэ этэ. Ол да буоллар ыалдьыттарга тыл биэрэригэр эҥин көрү-күлүүнү таһааран бэркэ сэргэхсэппитэ. Онно Күннүк Уурастыырап, Далан бааллара. Миигин да бэйэбин хаадьылаан, адьас уот харахха эппитэ:
– Биһиги киһибит, ардыгар, өйүгэр түһэрэрэ ыарахан соҕус буолааччы. Оттон өйдөөбүтэ – чахчы чиҥ-чаҥ, тахсыбат.
Кини суруксут бэрдэ этэ, ону тэҥинэн тыл этэрэ эмиэ чаҕылхайа, туруорсара оруннааҕа. Наада диэтэҕинэ авторитеттартан да иҥнибэтэ.
Сурунаалга түөрт ый үлэлэтэн бараннар уус-уран литератураны пропагандалыыр бюро сэбиэдиссэйинэн бигэргэтэн кэбиспиттэрэ. Онно мин 5 сыл үлэлээбитим. Инньэ гынан Александр Александрович салалтатынан 4 эрэ ый үлэлээн хаалбытым. Ол да буоллар кинини бэртээхэй салайааччы уонна үтүөкэннээх киһи быһыытынан билбитим диэхпин сөп. Кини туһунан миэхэ үчүгэй эрэ өйдөбүл хаалбыт. Күлэн-оонньоон, хаадьылаһан ылара ол – бэрт киһи бэтиэхэтэ этэ.
УРСУН,
поэт, СР культуратын үтүөлээх үлэһитэ.
