ТААТТАМ
Тааттам – санаам сааскыта,
Мин олоҕум саһарҕата,
Ыраас ырам эгэлгэтэ,
Ыйдаах күнүм кэрэкэтэ!
Саппаҕырбыт санаабын
Сайа охсон сайҕаа эрэ,
Эмиэ этэ турабын:
Эйигинниин олох кэрэ!
Тоҕойдоргор хаалларбыт
Кутааларым сылааһыгар
Бүгүн арыт сылайбыт
Мин сүрэҕим сылаанньыйар.
Эдэр сааһым, ырыам баар
Онно, аймыыр ахтылҕаным –
Кыһыл көмүс кыым буолар,
Көрсө кэлэр тапталлааҕым.
Кыыдаан кыһын да ирэр,
Кырдалларбар ньургуһуннар –
Тыллан, түһэн кэлэллэр
Кырыымпалаах кыталыктар…
Өрүү оннук күүстээххин,
Үөрдэр истиҥ мичээрдээххин,
Өспөт үрдүк ааттааххын –
Үс сахаҕын арчылыыгын.
Тааттам – санаам сааскыта,
Мин олоҕум саһарҕата,
Инним суолдьут сулуһа,
Кырдьыым дириҥ муудараһа!
ТААТТА ТУҺУНАН ЫРЫА
Оо, кыайдыҥ ол ааспыт сыллары,
Ол кыайан олоххун чэлгиттиҥ,
Аны дьэ үйэ-саас тухары
Алгыстаах чөл ааккын эргиттиҥ.
Төрөөбүт тапталлаах Тааттабыт
Төлкөлөөх түөрэҕэ олорбут,
Киэҥ дуолгар эргиччи дуорайбыт
Кэхтибэт кэскиллээх тойукпут.
Өксөкү, Алампа, Былатыан
Өр кэмҥэ самныбыт ааттарын
Үөрүүгэ-көтүүгэ ыллатыан
Үс саха баҕарбыт ыратын –
Көрөҕүөт, ол туолбут үөрүүтүн
Күөрэччи көтөхтө ыччаппыт:
Тупса тур, үрдээн ис өрүүтүн,
Туругур үйэ-саас Тааттабыт!
Төрөөбүт тапталлаах Тааттабыт
Төлкөлөөх түөрэҕэ олорбут –
Киэҥ дуолгар эргиччи дуорайбыт
Кэхтибэт кэскиллээх тойукпут!
***
Бу биир эриэккэс түгэҥҥэ,
Бэс ыйыгар баччаҕа –
Үрүмэччи үрүҥ түүҥҥэ
Үчүгэйиэн Тааттаҕа!
Олох кэрэтинэн тыынан
Ойуур, толоон туймаарар,
Сүрэх тапталынан туолан
Сүрдээх истиҥ кэм буолар.
Кытыл үөһэ олус чуордук
Кыыс күлэрин истэбин –
Саҕыллыбыт кутаа курдук
Сырдаан, иэйэн кэлэбин.
Ити биһи куоппут сааспыт
Илэ-чахчы эргийбит,
Үтүрүллэн баран хаалбыт
Үрүҥ түүммүт көрсө кэлбит.
АЛААС КЫЫҺЫГАР
Айылҕам кэриэтэ симэнэн
Ааспыккар сүрэҕим айманна,
Алыс да кэрэҕин эбээт эн,
Алааһым аныгы кыысчаана!
Ырааскын, сэргэххин даҕаны
Чысхааннаах мин дойдум оҕото,
Баҕарыым алгыстаах айаны,
Хаһан да хоммотун хомолто.
Биэрдэҕэ түлэй түүн суһуоххун,
Үөр сулус – хараҕыҥ күлүмүн,
Талыыкан таһааҕын – кулуһун,
Бу сырдык имнэргин – кыыһар күн.
Уостаргар сардаана састаҕа,
Хаастаргар хара киис бүктэҕэ,
Уу ньуургар хаар өҥүн куттаҕа,
Тиистэргин күндү таас тистэҕэ…
Эн тыыҥҥар үрүйэ суһумнуур,
Күлүүгэр чуораан от лыҥкыныыр,
Тойуккар күөрэгэй дьурулуур,
Ырыаҕар кыталык кыҥкыныыр!
ТӨРҮТ ТҮӨЛБЭМ – ҮӨҺЭЭ БҮЛҮҮ
Эмэн бэйэм, Үөһээ Бүлүүм,
Эн сирэмҥэр төкүнүйүүм.
Ахтылҕаннаах Хотун Бүлүүм –
Ааккын ааттаан ыллаан үөрүүм.
Быралгы барбыт биир уолуҥ
Бүгүн дьэ бу эргилинним,
Ыҥырар, тардар тоҕойуҥ
Ыраас кумаҕар үктэнним.
Саҕахтарыҥ ыпсыылара
Санааларбын ииппиттэрэ,
Олох дуораан аартыктара
Онон ыраах илпиттэрэ.
Талыы кэрэ Таатта үрэх
Тапталынан билиэн ылта,
Сылаас хааннаах эдэр сүрэх
Сылаанньыйан хонон хаалта…
Күннээх сааһым ааһан бүгүн
Күрэҥситтэ баттахпын,
Ахтар буоллум тыабын, күөхпүн,
Алаастарбын, уубун-хаарбын…
Төрүт түөлбэм – Үөһээ Бүлүүм,
Төннүбүччэ бүөмнээн үөрүүм.
Көмүс күөннээх долгун күлүм
Күрүлгэнин көрсө көтүүм!
ДҮЛЛҮКҮ
Бу бүгүн, бу иэйэ олорон
Буллум мин эмискэ сүтүкпүн –
Күн уоттаах чаҕылын оонньотон
Көрүстүм эдэр саас күлүмүн.
Өр буолбут, үтүөкэн Дүллүкү,
Өҥ буоргар үктэнэн үөрбэтэх,
Ыччаккын кытары күөх түүҥҥү
Ыһыаххар оһуохай эппэтэх.
Өйдөөтүм: арахсар сайыммын,
Үөрэммит оскуолам күйгүөрүн.
Дьикти түүн үрүмэ былаатын,
Дьэргэлгэн дьиримир үҥкүүтүн.
Чараҥыҥ чуорааннаах ырыатын
Чугдаарда дууһабар куппута,
Эмискэ ньургуһун нарынын
Эдэркээн сүрэҕим таайбыта…
Суол тиэрдиэ эйиэхэ иккиһин,
Соргуну түстүөҕэ ол күнүм.
Суохтаабат, ахтыбат дуу диэҥҥин
Сонньуйар буолума, Дүллүкүм.
ҮЙЭ БҮҮРҮГЭР ТУРАН САНАА
Кэрэтиэн, Саҥа дьыл киэһэтэ!
Кэм-кэрдии түгэҥҥэ ыгыллар.
Сүүрбэһис үйэбит бүтүүтэ
Сүүс омук сүрэҕэ долгуйар…
Ураты күүрээннээх хонуктар
Уулары уйгуурдан ааһаллар.
Кэлэртэн кэрэни кэтэһэр
Кэскиллээх санаалар бүгэллэр.
Сөҕүмэр түһүүлээх-тахсыылаах
Сүдү кэм билигин барыаҕа,
Бу үһүс тыһыынча аһыахтаах
Бүгүҥҥү саҕаҕа сырдыаҕа…
Үйэттэн үйэҕэ салҕанар
Үүнүөхтээх бу кирбии киэһэлэр –
Дьон-норуот сүрэҕэр-быарыгар
Дьол бүппэт тиһигин тистэллэр.
Хаһан да көрбөтөр сир аны
Хааннаах дьай илбистээх өргөһүн,
Өһүөннээх өстөөхтөр даҕаны
Өйдөһөн биллиннэр ил күүһүн.
Аан дойду симэннин, тубустун!
Алгыспын тиэрт онно үүммүт сыл –
Сүрэҕи манньыта туруохтун
Сүүһүнэн кэлиэхтээх Саҥа дьыл!
ИККИ САРДААНА
Талыы кэрэ сардаана
Таатта үөһэ үүммүтэ,
Ыраас чаҕыл сарсыарда
Ып-ыраастык күлбүтэ.
Оттон уҥуор кытылга
Оҕо дьоммут турбута,
Уон аҕыстаах Сардаана
Уол дууһатын туппута.
Үтүө-мааны сардаана
Үөрэн сэгэс гыммыта,
Аатын истэн чуумпуга
Арылыйа кыыспыта.
Оттон уҥуор кытылга
Оҕо сүрэх тэппитэ,
Уон аҕыстаах Сардаана
Уолу уураан ылбыта…
Талыы кэрэ сибэкки
Таптал дьолун билбитэ,
Иэдэһиттэн таммах уу
Итии сиргэ түспүтэ…
ЭН УОҺУҤ БҮППЭТ МҮӨТЭ
Эн уоһуҥ куруук суостаах!
Эймэнитэр сүрэхпин,
Иһэрдэр бүппэт аптаах
Итии тапталын имэҥин.
Хас хонук, сыл, дьэ маннык
Харыстаһа сылдьабыт,
Кэлэр кэмҥэ сылаастык
Кэккэлэһэ хаамсабыт?
Эн хараҕыҥ кыымнаах чох,
Эрэл буолан кытыастар.
Кууһар бу – дьоллоох олох
Кутааларын уматар.
Уон сэттэбэр тапталга
Уһаарыллан уулбутум,
Туохтааҕар да ол сылга
Тобулламмын туойбутум.
Таптыыр муҥун, эрэйин,
Таабырынын биллэҕим,
Эн ураты кэрэҕин
Эҕэрдэлээн кэллэҕим.
Күннээх көмүс хонуктар
Күрүлгэннии көтөллөр,
Күлэр сарыал буоланнар
Көөчүктэнэ көһөллөр…
Эн уоһуҥ мүөттээх суоһа
Эрийэ турдун сүрэхпин,
Мин дьылҕам аныыр сааһа
Мантан мүччү түспэтин!
ТӨРӨӨБҮТ БААЙ ТЫЛБАР
Миэхэҕэ туох баарын
Биэрэбин барытын:
Аҕалыҥ тыл күүһүн
Арыйар күлүүһүн.
Амсатыҥ тыл мүөтүн
Алгыстаах күлүмүн,
Хамсатыҥ уон өҥүн –
Харатын, үрүҥүн…
Көрдөрүҥ күлүгүн –
Көйгөтүн, өһүөнүн,
Тыл тыллыын күрсүүтүн,
Тыалланар мөхсүүтүн.
Сэгэтиҥ сүүс абын
Сипсийэр алыбын,
Киллэриҥ хомуһун
Кимиэллээх тойугун!
Төрөөбүт баай тылым,
Төһөлөөх дириҥҥин,
Баалаама, сүрэҕим
Баҕарар билиэҕин…
Чолбон. – 2024. – №4
