«Хотугу сулус» 50 сылын туолуута миэхэ улахан үөрүүлээх түбэлтэ; мин литературнай үлэм, олоҕум бу сурунаалы кытта ыкса ситимнээх-сибээстээх. Сурунаал олохтонноҕун нөҥүө сылыгар, «Чолбон» диэн ааттаах эрдэҕинэ, мин бастакы хоһоонум — «Соҕотох хахыйах» бэчээттэммитэ. 1930 сыллаахха «Чолбоҥҥо» «Түрүбүөгэ» диэн иккис айымньым тахсыбыта. Ити хоһоон ааҕааччы болҕомтотун тарпыт быһыылааҕа… 1930 сыллаахха мин Платон Алексеевич Ойуунускайы аан бастаан көрбүтүм. Онно Платон Алексеевич кэпсэппэхтээн иһэн, мин ааппын уонна Иркутскайтан кэлбиппин истэн баран: «Ээ, оччоҕо эн «Түрүбүөгэ» автора буоллаҕыҥ дии», – диэбитэ.
Уус-уран литератураҕа ыллык таһаарынарбар сурунаал миэхэҕэ көмөтө, өҥөтө итинник. Миэхэҕэ эрэ да диэн буолуо дуо – саха суруйааччыларыгвр барыбытыгар да буоллаҕа дии. Холобур, кырдьаҕас көлүөнэ суруйааччылары ыллахха, Амма Аччыгыйа «Ийэ» диэн маҥнайгы хоһооно, Суорун Омоллоон «Өлүөнэ өрүс» диэн кэпсээнэ, Эллэй, Күн Дьирибинэ, Архип Абагинскай маҥнайгы хоһоонноро, Сергей Васильев «Арамаанын артыала», «Чолбоҥҥо» уонна «Кыһыл ыллыкка» аан бастаан бэчээттэммиттэрэ.
Быһатынан ыллахха, саха суруйааччылара бука бары, оҕонньотторбутуттан оҕолорбутугар тиийэ, «Хотугу сулус» страницаларыгдр туулаан-туһахтаан — балыксыт, куобахсыт буолбут дьоммут.
Кэлин, 1936-39 сылларга, мин «Кыһыл ыллыкка» солбуйааччы редакторынан үлэлээбитим. Ити кэмҥэ ханнык айымньылар бэчээттэммиттэрин барытын ааҕа барбакка эрэ, Дьүөгэ Ааныстыырап «Лоокуут уоина Ньургуһун» диэн сэһэнин чорботон бэлиэтиэм этэ. Биллэрин курдук, Тимофей Сметанин «Лоокуут уонна Ньургуһун» диэн драмата. Суорун Омоллоон, Күннүк Уурастыырап «Ньургуһун уонна Лоокуут» диэн операларын либреттота ити сэһэн сюжетыгар олоҕуран айыллыбыттара.
Аны турам, 1947-1953 сылларга, мин «Хотугу сулус» альманах кылаабынай редакторынан олорбутум. Ити кэмнээҕиттэн ураты чорботон бэлиэтиибин — Дьуон Дьаҥылы «Евгений Онегин» тылбааһа альманахха тахсыбытын. Улуу Пушкин улуу айымньытын аатырбыт «онегинскай строфатын» уустук форматын толору тутуһан тылбаастааһын, тылбаастаабыт поэт уһулуччулаах талаанын тас өттүнэн, биһиги сахабыт тылын барҕа баайын, саха советскай поэзиятын үрдүк сайдыытын, саха хоһоонун үрдүк культуратын көрдөрбүтэ.
Саамай кэнники, хас да сыл устата «Хотугу сулуска» поээия отделын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитим… Сурунаалга, уопсайынан, мин үгүс хоһооннорум, поэмаларым, «Былыргы дьыллар быыстарыгар» диэн сэһэним тахсыбыттарын истиҥ махталынан ахтан ааһабын.
«Хотугу сулус» билигин дьиҥнээх үчүгэй, улахан сурунаал: 30000 ахсаанынан тхсар (ити 1927 сыллаахха «Соботох хахыйах» бэчээттэммит «Чолбонун» тираһа 600 экземпляр эбит).
Саха литературатын саҥа бастыҥ айымньылара, үгэс курдук, «Хотугу сулустан» саҕалаан күн сырдыгын көрөр буоллулар «Киһи биирдэ олорор», «Уһуктуу», «Дьикти саас» уо. д. а.
«Онус пятилеткаҕа — охсуулаах үлэни!», «Литературалар доҕордоһуулара — норуоттар доҕордоһуулара», «Дьүкээбил суһумун анныгар», «Оҕолорбут барахсаттарга», «Искусство» диэн, онтон да атын разделлар бааллар сурунаалга. Ити бэрт наадалаах уонна сүрдээх үчүгэй.
Итинтэн дабатан эттэххэ, мин санаабар, «Хотугу сулус» сөбүнэн көрөн спорт сонуннарын уонна боппуруостарын утумнаахтык сырдатара эбитэ буоллар, бука, бар дьон, эдэр ыччат улаханнык сэҥээриэ этилэр. Кырдьыга даҕаны, Канадаҕа буолбут XXI сайыҥҥы Олимпиадаҕа Роман Дмитриев, Александр Иванов, Павел Пинигин курдук үс саха бөҕөһө көҥүл тустууга Советскай Союз чиэһин көмүскээбитэ элбэҕи этэр. Саха кылыыта, ыстаҥата, куобаҕа, маһын тардыһыыта Сибирь уонна Дальнай Восток норуоттарын зональнай спортивнай күрэхтэһиилэрин программатыгар киирэллэр. Сахаҕа Советскай Союз үрдүнэн биллэр үтүөкэннээх дуобатчыттар, сеанска да буолтун иһин, Спасскай, Карпов курдук чулууканнаах гроссмейстердары хоппут саахыматчыттар бааллар.
Биһиги бөҕөстөрбүт көҥүл тустууга албан аатырыыларыгар, билээччилэр. специалистар этиилэринэн, саха хапсаҕайа сүҥкэн суолталаах диэн буолар. Олоҥхоҕо уонна норуот номоҕор кэпсэнэринэн, айыы бухатыыра, саха киһитэ ох саанан ытыыга икки атахтааҕы иннигэр түһэрбитэ суох.
Онон бүтүн республика үрдүнэи сахалыы тылынан суос-соҕотох суруаалбытыгар — «Хотугу сулуска» спорт боппуруоһа сөптөөх болҕомтону ылара адьас наадалаах суол дии саныыбын мин.
Тапталлаах сурунаалбар «Хотугу сулуска» саҥа ситиһиилэри баҕарабын.
Күннүк УУРАСТЫЫРАП.
Саха АССР народнай поэта
«Хотугу сулус». — 1972. — №10
