БУ МИН ДОЙДУМ БУЛГУННЬАХТААХ…
1.
Айыы сирин түннүгэ,
Айылҕам бүччүм муннуга,
Эргилинним эн кытылгар –
Эҕэрдэ, дойдум дьонугар.
Булгунньахтаах! Мин харахпар
Үрдүк чагдаҥ сырдаан көстөр,
Эргэ дьаам кытылынан
Хоболоох аттар айанныыллар.
Ол суолунан аҕаларбыт
Сэриилэһэ барбыттар,
Ийэлэрбит, эдьийдэрбит,
Атаара, ытаһа, хаалбыттар.
Ботуоҥкалаах хомуур дьоннуун
Хаартыскаҕа түспүттэр:
Бүгүн олор кимнээхтэрин
Хос сиэннэрэ кэпсииллэр.
Оҕо, дьахтар, оҕонньор –
Курааны, суту утары:
«Бүттүүн кыайыы туһугар!» –
Туруммуттар бука бары…
Албан аат булгунньаҕар
Өйдөбүнньүк тутуллубут,
Буойуннар уонна тыыллар
Көмүс ааттара суруллубут.
2.
Сатыы, омоох суолунан
Суумка, кинигэ кыбынан,
Үрүн түүҥҥэр хаамарым,
Дьыбаргар да тоҥорум.
Бастакы тэбэнэт тапталбын
Эн кытылгар корсүбүтүм:
Килбигийэн, үөһэ тыынан,
Халты көрөн хаалбытым…
Кини аатын умнубакка
Ырыа ымыыта оҥостобун,
Хаппахчыбар хаайбакка
Сүрэхпэр ыллатабын.
Олоҕум сырдык ол сылларын,
Таптал бастакы тылларын,
Умнуллубат ахтылҕанын
Ортотугар олоробун, ол иһин.
3.
Эн үрдүк чагдаҥ быыһыгар
Киирэн сүтэр буоларым.
Поэзия алааһыгар
Мин күннэтэ сылдьарым.
Буотама, Элэһин, Тойон Арыы
Улуутуйан көстөрө.
Кытылларгар ырыа ыллыы,
Оҕочоос поэт киирэрэ.
Хаһан эрэ хоһооннорум,
Арыллыбыт ырайа
Ханна баарый?.. Булбатым –
Тыргыллыбыт айан суола.
Оччотооҕу кэм туоһута
Миэнэ омоох ыллык этэ.
Бүгүн кэлэн, соһутта,
Чогдоон ыалын тэлгэһэтэ.
МИН СЭРИИ КҮН ТӨРӨӨБҮТҮМ…
Саныахха быраман да сыллар
Силлиэрэн, ытыллан аастылар,
Огдообо, тулаайах диэн тыллар
Баастара чэрдийэн остулар.
Кыайыы күн төрөөбүт оҕолор
Сэттэ уон сааскытын туоллугут,
Сэриини билбэтэх дьоллоохтор
Эһэлэр, эбэлэр буоллугут.
Өстөөхтөр даҕаны өлбүттэр,
Буускалар тиҥийэн ыппаттар…
Кэллэ дуо, ол кэми умнарбыт –
Бэл, тимир дьэбиҥҥэ кыайтарбыт!
Арай мин сэрии күн төрөөммүн
Буолан дуу, барытын өйдүүбүн,
Ветеран дьоннору көрсөммүн
Кыайыыны, сэриини түһүүбүн.
Ол сэрии буойунун кытары
Охсуһуу үөһүгэр сылдьабын,
Былааҕы күөрэччи тутаммын
Өрөгөй салгынын тыынабын.
Охтубут саллааты быыһаары
Өлөр да, тиллэр да курдукпун,
Киниэхэ көмөҕө тиийээри,
Бүгүн да, тиэтэйэр эбиппин.
Уот сэрии тэргэнэ ытыалыыр
Дуораана ырааттар-ыраатар.
Арай мин тиэргэммэр чугаһыыр,
Сүрэҕим күннэтэ сэрэтэр…
ХАҤАЛАСТАР КЭЛЛИЛЭР
Халыҥ хаары хаһаннар,
Хаамар Сиһин туорааннар,
Хаҥыл аттаах, дуоҕалаах –
Хаҥаластар иһэллэр…
Халлаан диэки хайыһыҥ –
Хотойдоро чаҥырҕыыр,
Үүт өрүһү батыһыҥ –
Эрдиилэрэ кылбардыыр.
Суорба туруук хайаҕа
Суруктарын ойуулаан,
Истиэп итии тыынынан
Хочолору толортоон
Тэгил күнтэн тэһииннээх,
Тойон хаантан төрүттээх,
Байҕал тула тэрээһиннээх
Тарҕанааттар кэллилэр…
ХАҤАЛАСТАР…
Халыҥ аймах хаҥаластар
Ханыылаһан олорбуттар.
Кыайтарбатах Боотураттар
Сэриилэһэн охтубуттар…
Кимэ биллибэт ааттара –
Кэнтиккэ былдьаммыттар,
Тоһуттубут уҥуохтара
Томтордору толорбуттар…
Онтон үүммүт титириктэр
Баараҕай тиит буолбуттар.
Сорохторо – муҥурааттар,
Сууллубаттыы турбуттар.
Хаҥыл аймах хаҥаластар
Ханыылаһан кэлбиттэр,
Дуоҕалардаах кылыстар
Киэҥ аартыгы тэлбиттэр.
Күүстээх албан ааттара
Кэнтик ахсын хаалбыттар,
Кинилэртэн эллэнэннэр
Хаҥыл дьоннор тахсыбыттар.
БОР АЛААҺЫГАР
«Дьахтар сайына» буолбатах:
Бу – Бор «Көмүс күһүнэ»,
Бэйиэт ситэ туойбатах
Кэтэһиилээх кэмнэрэ.
Көбүс-көнө ыллык устун,
Сүгүннэрбит кыыһынаан,
Чуумпу чараҥ быыһынан
Кэлбиттэрэ сиэттиһэн.
– Анюта, биһиэхэ иннибит,
Итэҕэй, сырдык буолуоҕа,
Бу чараҥ курдук маанытык
Сэндэҥэрэн туруоҕа!
Сүрэхпит баайын хардата суох
Бар дьоммутугар аныахпыт,
Букатын, бэйэбитигэр буолбатах,
Өйдөбүнньүк хаалларыахпыт!..
Ол сэмэй бэйиэт бэйэтэ
Андаҕарын толорбута:
Дьалхааннаах этэ – үйэтэ –
Хомпорууннук олорбута…
Бар дьоно онтон ылата
Борго мустар буолбута,
Бу көнө ыллык устун
Быстыбакка субуспута…
РЕКВИЕМ
(Силиппиэнтэптэр дьиэ кэргэттэрин кэриэстэригэр)
Улуу өрүс дьалхааннаахтык
Устар хоту муус байҕалга.
Күн сатыылыыр, ый ымаҥныыр,
Күөгэл-нусхал сыһыыларга.
Арай таҥара табата
Тумнан сылдьар ырааҕынан,
Уулуу туран харахтара
Туманнырар кутталынан…
Бу, манна, Бүлтэгир эстибит ыалларын,
Куттара көй салгыҥҥа ынчыктыыр!..
Кытыл уҥуоргу дьаргыл таастарын
Тымныы долгун, дьэбирдик да сынньар.
Хараҥа да түүн сыһыыны
Бигиир:
Бүлтэгиргэ ийэ ытыыр –
Эргиллибэттэр уолаттара!..
Ырыаларга ылланаллар
Хорсун-хоһуун дьон ааттара,
Уруй-тускул айхалланар
Номох буолбут олохторо…
Суолтан туорууллар, нөрүйэ,
Ытык дьоннор ааттарыгар.
Туруоҕа бар дьон, андаҕайа,
Бу холумтан буоругар.
Бу манна, Бүлтэгир эстибит ыалларын
Куттара салгыҥҥа бүтэйдии ынчыктыыр!..
Кытыл уҥуоргу дьаргыл таастарын,
Тымныы долгун, дьэбирдик да, сынньар.
Хараҥа да түүн сыһыыны
Бигиир:
Бүлтэгиргэ ийэ ытыыр –
Эргиллибэттэр уолаттара!..
ОЧУОС – КИҺИ
Академик Н.Г. Соломоновка
Өлүөнэҕэ бааллар элбэх
Ааттаах-суоллаах хайалар:
Чочур Мыраан, Ытык Хайа,
Сиинэ, Туруук, Лабыдьа…
Арай онтон биирдэрэ
Мэлдьи миигин үөрдэрэ:
Дьикти номох уонна ыра,
Кинилиин алтыһара.
Айанньыты көрсөр очуос,
Сайын күп-күөх, кыһын чэҥ муус –
Онно кыра оҕочоос
Ыттан күнү көрсөрө…
Көрдөҕүнэ, аан дойдута,
Атаҕын анныгар тэлгэнэрэ:
Кытыл ыала, өрүс арыыта
Уонна төрөөбүт Хайырҕаһа.
Тутан ылыах курдуга
Сулустары, күнү, ыйы.
Туохтан даҕаны ордуга
Сонордуура харамайы.
Ол уол улаатан наукаҕа
Сана суолу арыйбыта:
Омуктарга, форумнарга,
Аата ааттанар буолбута.
Онтон ыла ааттаммыта
Ол хайата кини аатынан.
Аатырда «Никита очуоһа» –
Аарыма учуонай туһунан.
Номох уонна үһүйээн
Үйэҕэ биирдэ төрүүллэр,
Биһигини тиэйэн
Лабыдьаҕа сирдииллэр…
ХОРУОЛ ТУМУС
Тыгын бүтэһик ордуута –
Нуучча анньыбыт мас кириэһэ.
Бу кэллэ Хоруол Тумуһа –
Былыргы өбүгэм кэриэһэ!
Тыгын умайбыт кириэппэһэ,
Тиһэх өрө туруу тумуһа –
Тарҕанааттар боотурдара
Биһиктэрин ыйаабыт алардара.
Эн манна кэлиэҥ андаҕайа,
Эбэтэр кэриэскин этэ, амалыйа,
Чочур Мырааны, Ытык Хайаны одуулаһа,
Улуу эбэҕиттэн көрдөһө, ааттаһа…
Тыгын – Хаҥалас Аҕа баһылыга,
Саха уордаах ыраахтааҕыта,
Уолаттарын иннинэ, өрө турбута,
Эрдэ кириэскэ тиириллибитэ…
Мин кинилэри кытары бииргэ
Ол кириэскэ тиириллибиппин:
Уордайан, хаһыытаан ытык андаҕарга
Биир тыла суох холбоспуппун.
Тылбын быспыттар быһыылааҕа –
Испиттэн саҥам тахсыбатаҕа…
Хараҕым уутун дьоннор көрөллөрө,
Сорохтор, онтон күлсэллэрэ…
– Бу эрэйдээх, түөһэйбит быһыылаах –
Былыргыны эргитэр адьынаттаах!..
Балысхан сайдыыны аҕалбыттарга, махтал,
Бэйэтэ онтон маппатах буолуохтаах…
Испиттэн саҥам адьаһын тахсыбат –
Сатабыллаахтык тылбын тылбыйбыттар.
Онтон ылата, хас үйэ тухары,
Хараҕым уутунан өҥсүттүм бу буорбун…
* * *
Өбүгэлэрин билбэккэ,
Өтөхтөрүн өҥөйбөккө,
Ааспыт суолларын анаарбакка
Дьокуут омук олорбута.
Дойду улуу сирдьиттэрин
Үрүҥ күҥҥэ тэҥнииллэрэ,
Кинилэр кэс үөрэхтэрин
Өйдөрүттэн этэллэрэ…
Күн тэҥэ таптыыллара,
Ол улуу сирдьиттэрин,
Оҕолорун ааттыыллара
Кинилэр сиэннэринэн…
Аҕаларбыт ырыаларын
Биһиги тэҥҥэ ыллаһарбыт,
Сирдьит эппит андаҕарын:
«Толоруохпут!» – тыллаһарбыт…
Итинник дьүөрэтэ суохтук
Иитиллэн улааппыппыт.
Ама да ааспытын иһин
Сүрдээх кэмнэри туораабыппыт.
Чолбон. – 2018. – №10
