(Геройдар тустарынан хоһооннор)
Михаил Тимофеев, саха норуотун поэта
Ийэ дойду хантан саҕаланар?
Н.А. Кондаков кэриэһигэр
Аҕаларбыт этэллэр:
– Ийэ дойду саҕаланар
Алаһа дьиэттэн, тиэргэнтэн,
Ача оттоох алаастартан.
Оҕолорбут этэллэр:
– Ийэ дойду саҕаланар
Буквартан, кинигэттэн,
Үрүҥ күннээх ойуулартан…
Эдьиийдэрбит этэллэр:
– Ийэ дойду саҕаланар
Хатыҥ чараҥ сиккиэриттэн,
Хотой төрүт очуоһуттан…
Ветераннар, саллааттар
Бары биирдик этэллэр:
– Ийэ дойду саҕаланар
Граница кирбиититтэн!..
Ыһыахтарга, урууга
Ырыа тыла биири этэр:
– Ийэ дойду саҕаланар
Ийэ бигиир биһигиттэн…
1980 сыл
Арылы Дуйдаах
Барыбыт геройбут
Киэн тутта кэпсиибит
Тандалар, түүлээхтэр,
Эдэркээн ыччаппыт
Дьылҕатын туһунан,
Аҕалыы сылаастык,
Ийэлии чараастык
Харыстыы саныыбыт,
Хараастан ылабыт.
Лонгинов – барыбыт
Албаннаах геройбут,
Үйэттэн үйэҕэ
Ааттанар хотойбут.
Күн сирин арыйбыт
Тандаҕар билигин
Аҕаҕын санатар
Таҥараҥ дьиэтигэр
Сахалыы мындырдык,
Киһилии истиҥник
Бойобуой суолларыҥ
Номоҕун тиһэбит.
Пулемет ардаҕар
Чачаппыт охсуһууҥ –
Улуукан кыайыыга
Охсубут олугуҥ.
Эн ааккын ирдэспит,
Киэҥ сири кэрийбит
Пионер оҕолор
Аҕам дьон буоллулар,
Сиэннэргэ, ыччакка
Эйигин сырдатан
Уус Алдан улууһун
Уҥуорун буллулар.
Лонгинов аатынан
Уулусса киэркэйэр,
Мэҥэ таас иннигэр
Сибэкки тэтэрэр.
Уот сэрии оргуйар
Үөһүгэр кыргыспыт,
Өстөөҕү өһөрөр
Өргөскө кыттыспыт,
Олоҥхо дойдутун
Хоодуотун, хорсунун,
Кыайыылаах-хотуулаах
Боотурун чиэстиибит.
Лонгинов – дойдубут
Уруйа-айхала,
Омукпут, бар дьоммут
Уостубат махтала.
6.01.2020 сыл
Михаил Тимофеев, саха норуотун поэта
Мин норуот уолабын
Колхозка, совекка Өлөксөй
Күннэри-түүннэри сүүрэрэ.
Көлөһүн күннэрин аахсара,
Кини дуо дэтэрэ.
Кус быһый бэйэтэ
Куобахтаан, кылыйан кустуктанара.
Кустуу сылдьан буулдьанан
Аахтара түһэрэрэ көтөрү.
Советскай дойдута илдьиттээн,
Саа-саадах туттаран,
Кыырыктаах өстөөҕү утары,
Сэгэрим, өрүһүй диэбитэ.
Саха килбик ыччата
Сэрии хонуутугар кэлбитэ.
Сиэмэх өстөөх сиэхситтэр
Сидьиҥ алдьатыыларын көрбүтэ.
Үгүс сүүс өлүктэр,
Умайбыт дэриэбинэлэр,
Урусхал буолбут куораттар
Уйулҕаны хамсаталлара.
Өстөөххө абаран-уордайан
Өһүллүбүт өс санаа
Өлөрсөр-өһөрсөр мөккүөрдээх
Өһүөннээх имэҥэр ылларар.
«Кэлээр сотору, кэтэһиэм,
кэһиигин кэмпиэттэ аҕалаар», – диэбитэ
үстээх кыысчаана.
Кэрэ ити тыллара
Күүс-көмө буолаллар,
Кыра эрэл үөскэтэн
Кынаттыыр курдуктара.
Булчут мыыдараһын туһанан
Булан саһара, көрөрө,
Өстөөҕү сыыһар диэни билбэтэ.
Кини кутун буулдьалар
Көрдөөннөр улуйан тахсаллара.
Тыынын быһар туһугар
Тууһугуран эрдэхтэрэ,
Биир сөкүүндэ дууһаҕын
Быһаарар буолара.
Бу кэмҥэ саныыра
Бүтэй Бүлүүтүн, дьоннорун
Кыракый кыыһын, кэргэнин.
Сыыдам бэргэн ытыыта
Сидьиҥ өстөөҕү самнарара.
Сиэхсит фрицтэр
Сонордьут Миронов аатыттан
Өлөрдүү куттанар буолбуттара.
Миронов киэҥ аата
Дойду үрдүнэн тарҕаммыта.
Билиҥҥи эйэлээх олоххо
Кини модун киэҥ аата
Өссө күүскэ тарҕанна.
Кыһыл көмүс сулус
Кини аатын киэргэттэ.
Бары киэн туттабыт
Саха ньургун уолунан!
Иннокентий Артамонов
Снайпер
Советскай Союз Геройугар
Федор Матвеевич Охлопковка
Өстөөҕү чуҥнуу-кэтии
Саха снайпер сытынна,
Немец баарын билэрдии
Ытар сирин ылынна.
Ыраах талах хамсаата,
Снайпер аргыый кыҥаата.
Ытта… өстөөх хам барда,
Саха сыыһа туппата.
Киһи эмиэ «бултаһа»
Саһар сирин булбута,
Полкатыгар суол аһа
ДЗОТ уотун боппута.
Саха снайпер туһунан
Үтүө номох тарҕанар,
Фриц кини аатыттан
Салҕа буола куттанар.
1966 сыл
Дмитрий Павлов
Үс төгүл албан ааттаах
(Поэматтан быһа тардыы)
Берлини көрбөккө бааһыран,
Буойуну хом санаа кууһара.
Бүтэһик фашистар тууһуран
Өлөрсөр күүстэрин умнара.
Берлиҥҥэ кыайыыны түмүктээн
Баанньыкка сууммута буоллар дуу?
Бохуокка киртийбит кирээһин
Баарданан хааллаарта буоллар дуу?!
Хайдахтаах чэпчиэҕин саныыра,
Ардыгар абаран ылара.
Ол эрэн, тыыннааҕар махтана
Сүрэҕэ үөрүүнэн туолара.
Бу түгэн буолбута кыайыы саас
Муус устар сүүрбэһис күнүгэр.
Бу хорсун быһыыга «Албан аат»
Орденын үсүһүн иилинэр.
Дзоту суох гыммыт ылара
Өлбүтүн кэнниттэн Геройу.
Ол эрэн, хор, тыыннаах ортоҕо,
Ыллаҕа үс төгүл Сулуһу…
Үс төгүл бааһыран-үүтүрэн,
Саадаҕын үс төгүл курданар.
Уйанын-хатанын көрдөрөн,
Эр бэрдэ сэрииттэн чуут ордор.
2000 сыл
Чаҕылҕан
Герой туһунан ырыа
(Ф.К. Попов кэриэһигэр)
Днепр тымныы долгуннарын
Туоруур саха уола,
Тула ууга бырдааттанар
Ардах буулдьа суола.
Туораан, немец окуопатын
Күдэн-таһаан тэбэр.
Өстөөх үөрэ куоппатын диэн
Кэрдэр, кимэн киирэр.
Ахта өстөөх пулемета,
Өлүк – кини тула.
Онно аргыый сыылан үөмтэ
Саха туйгун уола.
Днепр тымныы долгуннарын
Кыһыл сэрии туоруур,
Өстөөх үөрүн бу самнаран
Көҥүл суолун солуур.
Арҕаа эмиэ ардах буулдьа
Ахсым уотун ыһар,
Фашист пулеметун былдьаан,
Эдэр буойун ытар.
Днепр арҕаа эҥэригэр
Саха сирин булан,
Илбистээхтик сэриилэһэр
Саха туйгун уола.
1944 сыл
Иван Алексеев
АЛБАН ААТ СУЛУҺА
Советскай Союз Геройа Н.С. Степановка
Чэй эрэ,
Хараҥа, будулҕан
Күөх Буг өрүс,
Уоту көрүс
Үс Бүлүү сэрииһит дьонуттан
Мин сахам норуотун аатыттан!
Чэй эрэ,
Кимэллэр танкалар,
Бэргэн уолум –
Пулеметум,
Күлүмнээ, ытыалаа дохсуннук,
Сууһартаа, охтортоо хорсуннук!..
Чэй эрэ,
Сир, халлаан ньиргийэр,
Өстөөх умсар,
Өстөөх куотар,
Кыргыһан ыллыбыт томтору,
Астыбыт уҥуоргу киэҥ суолу!
Чэй эрэ,
Кыайбыппыт сыранан
Немец, япон
Күүһүн солоон,
Саас-үйэ көмүс күн күлүөхтүн,
Кэнчээри ыччатым үксүөхтүн!
1990 сыл
Уол оҕо – үс саха саарына
(Арассыыйа Дьоруойа М.М. Стрекаловскай төрөөбүтэ 100 сылыгар)
Сахатын дьонуттан аан бастаан,
Россия Геройа диэн ааттаах
Сэрииһит хорсуна Мэхээлэ,
Үлэһит үтүөтэ Мэхээлэ.
Хос ырыата.
Киэн тутун эн, Дүпсүн ыччата,
Киэн тутун, Уус Алдан!
«41–45» диэн суостаах
Хабараан хапсыһыы саҕана,
Мэхээлэ этэ дии сорсуннаах
Уол оҕо-үс саха саарына.
Уот курбуу Курскай Тоҕойтон,
Беларусь сиринэн, Польшанан
Геройбут турбута дьорҕойон,
Саадаҕын үс төгүл курданан.
Хос ырыата.
Геройдар өлбөттөр-тыыннаахтар
Махталлаах дьон-норуот сүрэҕэр,
Кыргыска-уот батас буолаллар,
Үлэҕэ-угуйар маяктар.
Хос ырыата.
2014 сыл
Уйбаан Ороһуунускай
Герой ааттана туруохтун!
Дойдуну көмүскүүр сэриигэ
Доҕоттор, аҕалар бартара,
«Күүтүөхпүт!» – дэһэннэр кэриигэ
Күн ийэ, оҕолор хаалтара.
Хос ырыата.
Ньургуннаах доҕорбут,
Ньукулай диэн уолбут
Ньурбатын ахтара –
Ньургуһун ытыыра…
Хас суох хамандыыр буолаҥҥын
Хаанымсах өстөөхтүүн хапсарыҥ,
Бэйэҕин кытары умнаҥҥын
Буулдьалаах ардахтан тахсарыҥ.
Хос ырыата.
Хотойдуу хорсуннук батыһар,
Холобур оҥостон дьулуһар
Эйэҕэс ыччатыҥ саныаҕа –
Эйигинэн киэн туттан ыллыаҕа.
Хос ырыата.
Ньургуннаах доҕорбут,
Ньукулай Геройбут
Ньурбатын таптыыра.
Ньургуһун тыллара.
Чолбон. – 2025. – №5
