Перейти к содержимому
Сүрүн сирэй » Ыстатыйалар » Страница 3

Ыстатыйалар

Духуобунай эдьиийим

(Филологическай наука доктора, литературовед Дора Васильева төрөөбүтэ 80 сылыгар) Биллиилээх литературовед уонна кириитик, филологическай наука доктора Дора Егоровна Васильева биһикки, Баһылай Куолдьарап тылынан эттэххэ, өлөр доҕордуу этибит. Кини мин эрэ иннибинэ Тыл, литература уонна история институтун аспирантуратын бүтэрээт, 1974 сыллаахха кандидатскай диссертациятын көмүскээбитэ, үлэһит буолбута. Оттон мин университеты бүтэрэн институт… Сиһилии »Духуобунай эдьиийим

Дьолу көрсө көтүү

(Худуоһунньук Иннокентий Корякин саҥа быыстапкатыгар бэлиэтээһиннэр) Саха сирин аныгы искусствотын биир чаҕылхай сирэйинэн, айар суолун чопчу туппут, норуот билэр уонна сөбүлүүр ойууһутунан Иннокентий Корякин буолар. Ааспыт сыл бүтүүтэ, билиҥҥи быыһык кэмҥэ дьон хаайтаран, тууйуллан, кэрэни, сырдыгы, ырааһы ирдиир тоҕоостоох кэмигэр, Россия Худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ Иннокентий Иннокентьевич Корякин тус быыстапката күндү… Сиһилии »Дьолу көрсө көтүү

УУС-УРАН ЫМПЫГЫ ЫРЫТТАХХА

(Валентина Гаврильева «Күһүн таптала», «Акаары дьахтар туһунан кыра сэһэн» айымньыларынан) Валентина Николаевна Гаврильева 1970-с сылларга «Күһүн таптала», «Акаары дьахтар туһунан кыра сэһэн», «Суол» диэн олус интэриэһинэй социальнай-психологическай сэһэннэри суруйбута. Оччотооҕу кэм сытыы кыһалҕаларын араас дьылҕалаах дьахталлар уобарастарынан көрдөрбүтэ. Ааптар персонаж ис эйгэтин психологическай ойуулааһыннар, бииртэн биир санааҕа көһүү, монолог уонна… Сиһилии »УУС-УРАН ЫМПЫГЫ ЫРЫТТАХХА

Алгыс курдук ылынабын

(Суруйааччы Иннокентий Сосин туһунан ахтыы) Биһиги дьиэ кэргэн 1954 сыллаахха аҕабыт Илья Гаврильевич Сосин төрөөбүт нэһилиэгэр Моорук Суолатыгар көһөн кэлэн олохсуйдубут. Ити сыл Т.Е. Сосин огдообото Евдокия Ефимовна Обутова–Дуня Маама дьиэтигэр дьукаах кыстаатыбыт. Мин олохтоох начаалынай оскуолаҕа үһүс кылааска үөрэнним. Нөҥүө сааһыгар М.И. Сосин–Дибдир Мэхээс дьиэтигэр көһөн таҕыстыбыт. Ити кэмтэн… Сиһилии »Алгыс курдук ылынабын

Улуу эһэбит Былатыан Алексеевич Ойуунускай.

Ааспыт үйэ чиэппэрин анараа өттүгэр халыҥ хаар самначчы баттаабыт саха балаҕаныгар олорон дьадаҥы дьиэ кэргэн өссө биир оҕонон эбиллибитэ. Бу оҕону Быылатыан диэн сүрэхтээбиттэрэ. П.А.Ойуунускай 1983 с. сэтинньи 11 күнүгэр Таатта улууһугар, үһүс Дьохсоҕон нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Саха норуотун дьоллоох-соргулаах олоҕун түстүүргэ айыллан, ананан кэлбит кэрэмэс киһинэн билинэбит. Былатыан Ойуунускай улаатан… Сиһилии »Улуу эһэбит Былатыан Алексеевич Ойуунускай.

Олоҥхоһут-суруйааччылар уонна кинилэр олоҥхолоро

Саха маҥнайгы сүһүөх суруйааччылара норуот тылынан айымньытын дэгиттэр билэллэрэ, литературнай суруйууларыгар фольклор айымньыларыттан силис тардыммытгара. А.Е. Кулаковскай маҥнайгы суруйуута “Байанай алгыһа” диэн булчуттар өрүү туттар алгыстарын уус-уран өттүнэн чочуйан, ааҕарга анаан суруйбута. Дьэ ол иһин саха литературатын алгыс тылынан саҕаламмыт литература диэн этэллэрэ олохтоох курдук. Суруйааччылар олоҥхоҕо сыһыаннара бэрт ураты… Сиһилии »Олоҥхоһут-суруйааччылар уонна кинилэр олоҥхолоро

КЭМЧИ ДА БУОЛЛАР…

(Суруйааччы Н.К.Седалищев–Дьүөгэ Ааныстыырап айымньыларын сорох уратыта) Киһи аата-суола тугу хайдах оҥорбутугар хаалан эрдэҕэ. Онуоха сорох ахсаанын ааҕыа, сорох баһыйар төһө баарын баардылыа. Араас буоллаҕа дии. Ону туох диэҥий?! Сыанаһыт бэйэтин тус дьаалатынан тугу тойоннуура көҥүл… Ол сиэринэн диэххэ дуу, бэрт кэмчи айымньылаах биир дойдулааҕым, Үөһээ Бүлүүттэн төрүттээх Дьүөгэ Ааныстыырап туһунан… Сиһилии »КЭМЧИ ДА БУОЛЛАР…

Ахтан-санаан кэллэххэ…

Бу түөрт уон сэттэ сыл анараа өттүгэр, 1936 сыллаахха муус устар ыйга этэ. Саха Киин Ситэриилээх Комитетын VIII ыҥырыылаах үһүс сессията буола турара. Бэҕэһээ СКСК председателэ Александр Гаврильевич Габышев дакылаата буолбута. Дакылаакка Саха правительствотын отчуотунан сибээстээн, Бүтүн Союзтааҕы Киин Ситэриилээх Комитет сессията таһаарбыт уураахтарын уонна Саха сирин сайдыытын инники кэскилин… Сиһилии »Ахтан-санаан кэллэххэ…

Хотугу сир тойуксута

(Биллиилээх эбээн поэта уонна прозаига Платон Ламутскай төрөөбүтэ 95 сылыгар) Платон Афанасьевич Степанов-Ламутскай 1920 сыллаахха төрөөбүтэ. Кини эбээн бастакы суруйааччытыттан, Н.С. Тарабукинтан, уон сыл балыс этэ. Николай Саввич эдэр уолу оскуолаҕа үөрэппитэ, кинилэр ыкса билсибиттэрэ, доҕордоспуттара, литература, айар үлэ туһунан кэпсэтэллэрэ, дьоҕурдаах уолга суруйааччы сүбэлэри биэрэрэ. Онон Платон Ламутскай кинини… Сиһилии »Хотугу сир тойуксута

МИН – МИХАИЛ НИКОЛАЕВ ХАМААНДАТЫН КИҺИТЭБИН

Климент Иванов, 1991-1993 сылларга СӨ Үрдүкү сэбиэтин, 1991 сыллаахха Саха ССР бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ, СӨ бочуоттаах гражданина Ханнык баҕарар дойду сайдыытын туһунан ураты историялаах. Историяҕа киирэр кэрдиис кэмнэр дьаалата суох устан ааспаттар. Ол историяҕа киирэр хамсааһыннары салайар, норуоту түмэр, обществоны хамсатар, баһылыыр-көһүлүүр күүс баар буолара ирдэнэр. Бары өттүнэн кыахтаах салайааччы эппиэттээх… Сиһилии »МИН – МИХАИЛ НИКОЛАЕВ ХАМААНДАТЫН КИҺИТЭБИН

СУДААРЫСТЫБАННАС  КҮНҮГЭР САНАА

Ойуунускай диэн кимий? Хоочугур Өлөксөй уола Былатыан Ойуунускай духуобунай уонна национальнай лидер, этиттэриилээх айааччы, үйэлээх бэлиэ быһыытынан Саха сирин уонна саха омук историятыгар Киристиэс Арҕааҥҥы эйгэҕэ ылар суолтата суолталаах кэрэмэс киһи, саарын саха. Кэм-кэрдии ааһан истэҕин ахсын ол өссө дьэҥкэтик көстөн иһэр уонна иһиэҕэ даҕаны – туох баарбыт барыта ОЙУУНУСКАЙ… Сиһилии »СУДААРЫСТЫБАННАС  КҮНҮГЭР САНАА

ОМУК САРГЫТА САЛАЛЛАРЫН ТУҺУГАР

(Биллиилээх топонимист М.С. Иванов-Багдарыын Сүлбэ 80 сааһыгар) Саха народнай  суруйааччыта В.С. Яковлев-Далан «Дьылҕам миэнэ» роман-эссетин аан тылыгар  бу курдук суруйбута: “Мин олорбут олоҕум общество тутула уларыйар кэмнэрин баттаста, тус бэйэбиттэн туох даҕаны тутулуга суох норуотум  чулуу уонна олус интэриэһинэй дьонун – Г.П. Башарины, Н.Е. Мординовы — Амма  Аччыгыйын, В.М. Новиковы… Сиһилии »ОМУК САРГЫТА САЛАЛЛАРЫН ТУҺУГАР

АРАССЫЫЙА УСТУН АТ АРҔАҺЫГАР

Үтүө киһи биир тыллаах, үтүө ат биир кымньыылаах. саха өһүн хоһооно 2021 сыллаахха, саас кулун тутар саҥата, Өймөкөөн улууһун Үчүгэй нэһилиэгиттэн Дугуйдаан Винокуров уонна Мичил Неустроев атынан Москуба куоракка тиийэр соруктаах унньуктаах айаҥҥа туруммуттара. Ити айаннарын саха дьоно эрэ буолбакка, атын регион дьоно-сэргэтэ олус сэргээн кэтээбиттэрэ. Кинилэр сүрүн соруктарынан саха… Сиһилии »АРАССЫЫЙА УСТУН АТ АРҔАҺЫГАР

МАННЬЫАТТААХ БАҺЫЛАЙ

(Ахтыы-сэһэн) Никииппэрэптэр Никииппэрэптэр төрүт сирдэрэ – Аһыкай диэн уһун синньигэс алаас. Лоомтукаттан кэлэр суолунан алааска киирдэххинэ, хаҥас диэки салаалаах. Ол салааҕа күөллээх, салаа арахсар тоҕойугар – аймахтарын көмөр сирдэрэ. Онтон барбахтаан истэххинэ, уҥа өттүгэр дьиэ-уот туттан олорбут сирдэрэ. Өссө бардаххына, бурдук ыһа сылдьыбыт бааһыналара. Манньыаттаах Баһылай оҕонньор бу алааска төрөөбүтэ,… Сиһилии »МАННЬЫАТТААХ БАҺЫЛАЙ

Афанасий Лугинов: «Үпкүн сөпкө туһан!»

Афанасий Иванович Лугинов 1985 сыллаахха бэс ыйын 6 күнүгэр Дьокуускай куоракка төрөөбүт. 2002 сыллаахха Нерюнгри куорат 18 №-дээх орто оскуолатын, 2007 сыллаахха М.К. Аммосов аатынан СГУ Үпкэ уонна экономикаҕа институтун аан дойду экономиката салаатын бүтэрбит. Үлэтин Сибээс-баантан саҕалаабыт, 2008-2017 сылларга Газпромбаан Саха сиринээҕи салаатыгар көннөрү үлэһиттэн операциялыыр офис начальнигар диэри… Сиһилии »Афанасий Лугинов: «Үпкүн сөпкө туһан!»

Ойуунускай олоҥхото нууччалыы тахсыыта

Москваҕа буолбут бүтүн Аан дойдутааҕы кинигэ быыстапкатын туһунан анал ыстатыйа “Литературная Россия” хаһыат 1975 сыл балаҕан ыйын 5 күнүнээҕи нүөмэригэр бастакы балаһаҕа тахсыбыта. Онно Ойуунускай олоҥхото биллиилээх тылбаасчыт-поэт Владимир Васильевич Державин тылбааһынан нууччалыы тахсыбыта үгүс көрөөччүлэр болҕомтолорун чуо тардыбытын, омук сирдэриттэн сылдьар ыалдьыттар дьиктиргээн, сөҕө-махтайа көрбүттэрин туһунан кэпсэнэр. Ол иһин… Сиһилии »Ойуунускай олоҥхото нууччалыы тахсыыта

САХА СУОППАРДАРА – СЭРИИГЭ

Маҥнайгы, иккис пятилетка сылларыгар уонна 1938 сыллаахха Саха сиригэр 1800 механизатор – тырахтарыыстар, машинистар, комбайнердар, суоппардар бэлэмнэммиттэрэ диэн архыып үлэһитэ А.А. Калашников суруйар. Ити иһигэр дьахталлар да үгүс этилэр. Эр дьоннортон элбэхтэрэ Аҕа дойду сэриитигэр ыҥырыллыбыт буолуохтаахтар. Кинилэртэн хастара тааҥканы, массыынаны урууллаан сэриилэспиттэрин чуолкайдыыр кыаллыбат. Ордук суоппардар аҕыйах курдуктар. Билиҥҥитэ… Сиһилии »САХА СУОППАРДАРА – СЭРИИГЭ

СОФРОН ПЕТРОВИЧ УЧУУТАЛЛААҺЫНА

1942 сыл күһүнүгэр Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии үгэннээн турар кэмэ. Немецкэй фашистар Ленинграды блокадалаан, Москваны үс өртүнэн төгүрүйэн, Сталинградтааҕы улуу кыргыһыы саҕаламмыта. Өстөөҕү үлтүрүтүү уонна кыайыы туһугар түүннэри-күннэри дойду күүрээннээхтик үлэлии-хамсыы турара. Учууталлары маассабайдык фроҥҥа ыытыы саҕаламмыта. Арай хоту оройуонтан армияҕа ылбатахтара. Ити кэмҥэ биһиги Семен Осипович Никифоровтыын Токоҕо… Сиһилии »СОФРОН ПЕТРОВИЧ УЧУУТАЛЛААҺЫНА

КЭРЭ ЭЙГЭТИГЭР МУЗЫКА ДУУҺАТА

Болҕомтобутун ууруоҕуҥ музыка тылын араас этигэн ньымаларыгар, өрүттэригэр. Искусство араас көрүҥнэрэ – литература, живопись, музыка – бары, кинилэргэ бэйэлэригэр эрэ туттуллар, аналлаах араас өрүттээх этигэн ньымалаахтар. Олор ортолоругар хайаан да биир кылаабынай, бу эрэ искусствоҕа туттуллар этигэн ньыма баар буолар. Музыкаҕа оннук сүрүн кылаабынай туттуллар ньыманан буолар – мелодия (матыып).… Сиһилии »КЭРЭ ЭЙГЭТИГЭР МУЗЫКА ДУУҺАТА

Фелице моей жизни…

Зоя Ивановна Ксенофонтованы (1928) Дьокуускайдааҕы педрабфагы бүтэрэн баран, Тиит-Арыы оскуолатыгар икки сыл учууталынан үлэлээбитин кэннэ, 1948-49 сс. үөрэх дьылыгар, ыйдааҕы хамнаһын оннунан хаалларан туран, Дьокуускайдааҕы пединститукка, нуучча тылын биир сыллаах кууруһугар кэтэхтэн үөрэттэрэ ыыппыттар. Пединститукка кинини кытары, ССРС Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, Чурапчы оройуонун методкабинетын сэбиэдиссэйэ, биллиилээх суруйааччы, тылбаасчыт Г.И. Макаров-Дьуон… Сиһилии »Фелице моей жизни…