Перейти к содержимому
Сүрүн сирэй » Публикациялар

Публикациялар

Кыларыйар кырдьыгы турууласпыт Кыыс Ньургун

(Суруйааччы Ираида Клиорина төрөөбүтэ 105 сылыгар) 1948 сылтан биэс уон алта сыл, атыннык эттэххэ олоҕун бүтүннүү кэриэтэ, Саха сирин ыраахтааҕы былааһынан уонна ааспыт үйэ сүүрбэһис сылларыттан өһүөннээн туран тутар-хабар тоталитарнай режим тимир ытарчатынан но­руот өстөөхтөрүнэн аатыран, хааннаах хабыр репрессия сиэртибэлэрэ буолбут саха национальнай интеллигенция­тын сүмэтэ-сөлөгөйө дэммит сүдү дьоммутун, ол иһигэр… Сиһилии »Кыларыйар кырдьыгы турууласпыт Кыыс Ньургун

Үөһээ Бүлүүгэ «Чолбон: өй күрэһэ» оонньуу

Быйыл Россияҕа Дьиэ кэргэн, Саха сиригэр Оҕо саас сылларын чэрчитинэн Үөһээ Бүлүү улууһугар «Чолбон: өй күрэһэ» улахан өй оонньуута кулун тутар 14 күнүгэр Үөһээ Бүлүүтээҕи О.Д. Федорова аатынан киин модельнай библиотекаҕа ыытыллынна. Күрэххэ улуустан тоҕус ыал кытынна. Күрэһи «Чолбон» сурунаал бас эрэдээктэрэ Гаврил Андросов, эппиэттиир сэкирэтээр Туяра Павлова уонна сурунаал… Сиһилии »Үөһээ Бүлүүгэ «Чолбон: өй күрэһэ» оонньуу

«Эдэр саас эликсиирэ»

(Кэпсээн) – Ийээ, биһиги кэллибит! Хайдахтаах күндү тылларый! Экран нөҥүө буолбакка, илэ бэйэтин кууһар, ахтылҕаннаах сытын ылар, кыырыктыйан эрэр чанчыктарын, туора мырчыстаҕастаах сүүһүн сыллыыр, эппэйэ үөрэн, этиэхтээх тыллары төттөрү ыйыстыы – хайдах курдук күүтүүлээх, долгутуулаах түгэний! Хас күн, хас түүн күүппүтэй бу тыллары? Эрхан Иванович бөтө бэрдэрэн, саҥата суох түбэһиэх… Сиһилии »«Эдэр саас эликсиирэ»

Дьүөгэ

(Пьеса) ООННЬУУР ДЬОНО: Өлөөнө – сааһа 75, тыа сирин эмээхсинэ. Светлана – сааһа 70, эдэрчи көрүҥнээх куорат олохтооҕо дьахтар. Дьахтар. Оҕо. КИИРИИТЭ Балыыһа палаатата. Хоско үс орону, туумбалары кытары биир остуол турар. Түннүк таһыгар олоппоско Светлана олорор, таһырдьаны одуулуур. Олорбохтуу түһэн баран, төлөпүөнүн ылан видео көрөр. Төлөпүөнтэн кыыс оҕо уонна… Сиһилии »Дьүөгэ

Поэт, прозаик Иван Герасимович Иванов-Уйбаан Нуолур төрөөбүтэ 95 сыла

…Ааттанар эн аатыҥ куруутун аймах-билэ, уруу-хаан Элгээйиҥ дьонугар Хайа баҕарар сир-дойду бэйэтэ иитэн-такайан таһаарбыт араас талааннаах чулуу дьонноох буолар. Кинилэр бэйэлэрин үтүөкэннээх олохторунан, үлэлэринэн-хамнастарынан бүттүүн нэһилиэнньэ убаастабылын, сүгүрүйүүтүн ылаллар. Оннук дьонтон биирдэстэрэ биһиги биир дойдулаахпыт, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала, ССРС суруйааччыларын Союһун чилиэнэ, Сунтаар улууһун Ытык киһитэ, сахалыы куттаах геройдардаах… Сиһилии »Поэт, прозаик Иван Герасимович Иванов-Уйбаан Нуолур төрөөбүтэ 95 сыла

Булчут үөскээһинэ

(Кэпсээн) Оҕолор тэлгэһэҕэ мэниктээн сүүрэ-көтө, сэриилэһэ оонньуу сылдьаллар. Оҕонньор күлүк сиргэ сөрүүҥҥэ хотуурдары таптайаары табахтаан бусхата олорор. Чолоччу көрбүт уон биирдээх уолу эһэтэ ыҥыран ылан, эргэ хаптаһын сарай иһинээҕи истиэнэҕэ субуруччу сааллыбыт мас долбууртан кыстыгы аҕаларыгар соруйда. Орой-мэник уолчаан аанньа өйдөөбөккө хос ыйытааччы буолла, убаҕас мэйиитигэр оонньуур эрэ санаа ытылла… Сиһилии »Булчут үөскээһинэ

Арассыыйа устун ат арҕаһыгар-4

Соҕотохсуйуу Дугуйдааннаах Красноярскайтан аттанан баран онус күннэригэр Кемерово уобалаһыгар киирдилэр. Аара Емельяново диэн бөһүөлэк, Ачинскай, Боготол куораттар хааллылар. Ити тухары Мичил соҕотох атынан айаннаата. Кини атын ырыарбат туһуттан дөрүн-дөрүн сиэтэр, суолун балай эмэ кэрдииһин оннук сатыылыыр. Итинтэн сылтаан уолаттар айаннара биллэ бытаарда. Эбиитин кинилэр баҕаралларын курдук аҕыйах сырыылаах суол буолбатах,… Сиһилии »Арассыыйа устун ат арҕаһыгар-4

Арассыыйа устун ат арҕаһыгар-3

Улуу Байҕал модун сүрэ Дугуйдааннаах айаннарын биир сүрүн өйөөччү Нуучча географияҕа уопсастыбата (РГО). География уопсастыбата уолаттары кытары мэлдьи сибээскэ тахсар, күүскөмө буолар. Онон Россия албан ааттаах, баай историялаах биир бөдөҥ уопсастыбаннай тэрил­тэтэ Дугуй­дааннаахха бөҕө тирэх буолла. Уолаттар Нуучча географияҕа уоп­сас­тыбатын былааҕын сыасым курдук тутан, бэйэлэрин кытта илдьэ сыл­дьаллар. Ону таһынан… Сиһилии »Арассыыйа устун ат арҕаһыгар-3

Арассыыйа устун ат арҕаһыгар-2

Тымныы хайа сылаас тыына Сарсыардаттан Дьокуускай куоракка сүпсүлгэн бөҕө. Туймаада хочото ньиргийэн олорор. Бүгүн – Саха Өрөспүүбүлүкэтэ судаарыстыбаннай декларацияны ылыммыт ураты күнэ. Куораппыт бары уокуруктарыгар араас тэрээһин бөҕө ыытыллар. Өрөспүүбүлүкэбит Ил Дархана Айсен Николаев Саха сирин олохтоохторун бэлиэ күнүнэн эҕэрдэлээн, дьоро күнү арыйар. П.А. Ойуунускай аатынан Саха тыйаатырын таһыгар дьон… Сиһилии »Арассыыйа устун ат арҕаһыгар-2

Ыаллар уонна ыалдьыттар

(Кэмиэдьийэ) ООННЬУУР ДЬОНО:АҕаИйэ.Уол.Кыыс.Ыалдьыт.Эр киһи.Дьахтар.Быраас.Харытыан.Участковай. Орто хааччыллыылаах ыал дьиэтин ис көстүүтэ. Аҕа дьыбааҥҥа хаһыат ааҕар. Ийэ кириэһилэҕэ бассааптыы олорор. Таһырдьаттан Кыыс көтөн түһэр. Үрүсээгин устан дьыбаан диэки элиппитэ аҕата ааҕа олорор хаһыатын хайа түһэн кэбиһэр. Кыыс. Маа! Маама диибин! Ийэ. Тугуй, чыычаах? Кыыс. Мин аҕалаахпын что ли? Ийэ. Аҕаҥ диэн паапаҥ… Сиһилии »Ыаллар уонна ыалдьыттар

Быыкаайык Саҕастыыр арыытын аан дойдуга аатырдыбыт суруйааччы.

 Норуот суруйааччыта Сэмэн Тумат 80 сааһа Олунньу 26 күнүгэр Национальнай библиотека Историческай саалатыгар саха норуодунай суруйааччыта, П.А. Ойуунускай аатынан судаарыстыбаннай, Амма Аччыгыйа аатынан Ил Дархан, С.А. Новгородов аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин бириэмийэлэрин лауреаттара, Россия суруйааччыларын сойууһун, Саха сирин бырабылыанньатын чилиэннэрэ, прозаик, поэт, оҕо суруйааччыта, тылбаасчыт, кириитик, публицист, литератураны үйэтитээччи, Чурапчы уонна… Сиһилии »Быыкаайык Саҕастыыр арыытын аан дойдуга аатырдыбыт суруйааччы.

«Дархан Ууска» таатталар өрөгөйдөрө

Олунньу 23-24 күннэригэр Дьокуускай куорат «Куруһаала» эргиэн түһүлгэтигэр ыытыллыбыт «ДАРХАН УУС» 13-с төгүл ыытыллар Саха сирин тимир уустарын сүрүн быыстапката түмүктэннэ. Тэрээһиҥҥэ 50-тан тахса уус Өлөөн, Дьааҥы, Сунтаар, Ньурба, Үөһээ Бүлүү, Бүлүү, Алдан, Томпо, Таатта, Чурапчы, Уус Алдан, Мэҥэ-Хаҥалас, Нам, Хаҥалас улуустарыттан уонна Туймаада хочотуттан кытынна. Бырабыыталыстыба бэрэссэдээтэлэ Кирилл Бычков… Сиһилии »«Дархан Ууска» таатталар өрөгөйдөрө

Саҕастыыр барахсан сүрэхпэр

(Эсселэр) Аҕам киинэҕэ дебюта Саҕастыырга олордохпутуна, арааһа, 1954 сыл эргин эбитэ дуу, аҕам олоҕун биир түгэ­нин кэпсээбитэ өйбүттэн-санаабыттан өрүү арахсыбат уонна кини кэпсээнэ кырдьыгар эрэ­нэрим, хаһан эрэ ону көрүөм диэн кэтэһэрим күүһүрэн иһэргэ дылы… Хаһан эрэ ол кырдьык күөрэс гына түһүөн сөпкө дылы ээ… Хаһан эрэ!.. Ол түгэн маннык буолбут.… Сиһилии »Саҕастыыр барахсан сүрэхпэр

Ыһыах күн

Чэмэлийэн ыраас да күн буолбут. Ыһыахха анаан оҥорон биэрбит курдук. Ама, маннык күҥҥэ ким үөрбэт-көппөт буолуоҕай. Сайыҥҥы ыраас халлаан кытай торҕотун тэниччи таппыт курдук тунаарар. Саҕахтан саҕахха диэри биир да былыт сыстыбатах, ып-ыраас. Бэл, сөмөлүөт көтөн ааспыт буруота суох. Дөрүн-дөрүн сэниэтийэн кэлэр сиккиэр тыалга суугунаһа түһэр хатыҥнарга, хойуу иирэлэр быыстарыгар,… Сиһилии »Ыһыах күн

БАРЫТА ДААДАРТАН САҔАЛАММЫТ ЭБИТ

(Ахтыыттан быһа тардыылар) Винокуров Федор Григорьевич-Даадар 1911 с. Томпо оройуонун Кириэс Халдьаайытыгар төрөөбүтэ. «Маҥнайгы хардыылар» диэн ырыа-хоһоон кинигэтин 1934 с. бэчээттэппитэ. П.А. Ойуунускай Суруйааччылар союзтарын Правлениетын председателэ эрдэҕинэ ответсекретарынан үлэлээбитэ. Ол иһин буолуо 1938 сыллаахха хаайылла сылдьыбыт. Онтон ыла тыа оскуолатыгар урукку идэтинэн учууталлаабыт. Ол да буоллар 12.06.1949 с. хара… Сиһилии »БАРЫТА ДААДАРТАН САҔАЛАММЫТ ЭБИТ

ОСКУОЛА ОЛОҔУТТАН

Хойутуохтааҕар өрөөбүт көнө – Димочка, Димок. Туох ааттаах уһуктубат оҕонуй? Тура эккирээ, оскуолаҕар хойутаан эрэҕин. – Хас чаас буолла? – Тоҕус буолуо сүүрбэ эрэ мүнүүтэ хаалла. Маарыыҥҥаттан уһугуннара сатыыбын дии. – Ээ, пахай. Туран даа диэн. Хойутаабыппын. Утуйуом. – Хайдах, нохоо, борогууллаары гынаҕын дуо? – Борогуул буолбатах. Хойутаатахха учууталлар мөҕөллөр,… Сиһилии »ОСКУОЛА ОЛОҔУТТАН

Күндэ тылыгар-өһүгэр бэлиэтээһин

Киирии Дэгиттэр талааннаах кылаассык суруйааччы, учуонай Алексей Андреевич Иванов-Күндэ (16.01.1898–30.10.1934) төрөөбүтэ быйыл тохсунньу ыйга 120 сылын туолла. Кини үөрэхтээхтэр болҕомтолорун тардыбыта ыраатта. Кини литэрэтииринэй кириитикэҕэ туспа суоллааҕын-иистээҕин, тылы тутуу үлэтигэр, литэрэтииринэй тыл сайдыытыгар дьоһуннаахай өҥөлөөҕүн, айар тыл маастара буоларын туһунан киэҥник сырдаттылар. Онон Күндэ тылыгар-өһүгэр судургутук, быстах-остох, одоҥ-додоҥ эрэ бэлиэтиибин.… Сиһилии »Күндэ тылыгар-өһүгэр бэлиэтээһин

Чолбон өй күрэһэ. Улахан оонньуу

Саха литературатын киэҥ эйгэҕэ таһаарар тосхоллоох былырыын саҕалаабыт «Чолбон өй күрэһэ» бырайыакпыт дьон-сэргэ сэҥээриитин ылбыта. Оонньууга сыл устата оскуола үөрэнээччилэриттэн, устудьуоннартан саҕалаан аҕам саастаах дьоҥҥо диэри 500-чэкэ киһи кытынна. Быйыл Россияҕа Дьиэ кэргэн, Саха сиригэр Оҕо саас сыллара биллэриллибитинэн «Улахан оонньууну» биллэрэн, өрөспүүбүлүкэ 12 улууһун уонна Дьокуускай куораты хабан саха… Сиһилии »Чолбон өй күрэһэ. Улахан оонньуу

«ИСТИҤ КЭПСЭЭН-2024»

ОСКУОЛА СААСТААХ ОҔОЛОР уонна УЛАХАН ДЬОН ӨРӨСПҮҮБҮЛҮКЭТЭЭҔИ КӨРҮҮТҮН БАЛАҺЫАННЬАТА 1. УОПСАЙ БАЛАҺЫАННЬАТА: 1.1. «Истиҥ кэпсээн-2024» оскуола саастаах оҕолор уонна улахан дьон өрөспүүбүлүкэтээҕи көрүүтүн (салгыы – көрүү) саха уус-уран литературатыгар болҕомто тардаары, проза жанрын истэр эйгэҕэ киэҥник көҕүлээри ыытыллар. Тэрийээччи – «Чолбон» сурунаал эрэдээксийэтэ. 1.2. Көрүү бастыҥ үөрүйэҕи түмэр, тарҕатар соруктаах… Сиһилии »«ИСТИҤ КЭПСЭЭН-2024»

СҮРЭХ ЭМЧИТЭ

2023 cыл алтынньы 5 күнүгэр Дьокуускай куо­рат дьондойор саалыгар, долгуйар киинигэр, кырдьаҕас библиотека историческай саалаты­гар баппат элбэх киһи мустубута. Уһун ньолбу­һах мааны остуолу тула доруобуйа харыстабы­лын араас сыллардааҕы улахан салайааччылара, билим, култуура, суут-сокуон, айар-суруйар эйгэ биллэр-көстөр үлэһиттэрэ, кинигэ кыһатын бас үлэһиттэрэ, ааттаах-суоллаах быраастар олорбуттара. Саҥа кинигэ сүрэхтэниитигэр санааларын үллэстээри, уһулуччулаах… Сиһилии »СҮРЭХ ЭМЧИТЭ