Перейти к содержимому
Сүрүн сирэй » Публикациялар

Публикациялар

Сэттээх алаас

Үүтээним аанын аһан, түлэй бараан түүнү одуулуубун. Уу чуумпу. Алаастан хараан түүн ичигэс салгына ил гынар. Быйыл дьикти күһүн буолла. Балаҕан ыйыгар отой сайыҥҥылыы күннэр тураллар, оннооҕор хаһыҥныы да илик. Мин Оҕустаах алааһыгар кэлбитим хас да хонно. Аҕам айар уоппуска ылан, Москуба куорат анныгар Переделкино диэн суруйааччылар даачаларыгар сайылаата. Бу… Сиһилии »Сэттээх алаас

«Чолбон» сурунаал «Истиҥ кэпсээн-2024» өрөспүүбүлүкэтээҕи күөн күрэһин түмүгэ таҕыста

«Истиҥ кэпсээн» диэн «Чолбон» сурунаал араас нүөмэрдэригэр тахсыбыт айымньылары уус-ураннык ааҕыы күрэһэ түмүктэннэ. Күрэскэ Бүлүү, Кэбээйи, Мэҥэ Хаҥалас, Ньурба, Үөһээ Бүлүү, Сунтаар, Усуйаана, Абый, Нам, Алдан, Чурапчы, Мииринэй, Өймөкөөн, Булуҥ, Уус Алдан, Орто Халыма, Анаабыр, Хаҥалас, Муома, Амма улуустарыттан уонна Дьокуускай куораттан 7-лэриттэн 78-гар диэри саастаах 94 оҕо, 35 улахан… Сиһилии »«Чолбон» сурунаал «Истиҥ кэпсээн-2024» өрөспүүбүлүкэтээҕи күөн күрэһин түмүгэ таҕыста

«Күн миигин өрүү көрүө ийэлии имэрийэ…»

*** Туох да буолбатаҕын курдук Салгыы олоробун. Эн биһиги көрсүбүппүтүттэн сылтаан, Кырдьык, күн арҕааттан тахсыбатаҕа, Кыс ортото эмискэ Күөрэгэй дьырылыы туойбатаҕа, Соһуччу тоҥ хаары тобулан Тылла охсубатахтара Сааскы ньургуһуннар. Мин эмиэ, Өрүү буоларыныы, Түбүккэ-садьыкка Өрүһүспүттүү умсабын, Уохтаахтык убураабыт уостаргын Түһээбит курдук туттан кэбиһэбин… Салгыы олоруум ээ, Элэгэлдьиһэн ааһар Күннээх-дьыллаах Тэтимнээх… Сиһилии »«Күн миигин өрүү көрүө ийэлии имэрийэ…»

Далан «Тулаайах оҕо», «Тыгын Дархан» романнарын уус-уран далааһына

Саха прозата ураты хайысхаланыытыгар, саҥа тиэмэнэн, жанрынан, уобараһынан ба­йарыгар, суруйааччы тус куо­лаһа, позицията бигэргэнэригэр уһулуччу үтүөлээх киһинэн но­руот суруйааччыта, уустук дьылҕалаах саха саарына Василий Семенович Яковлев–Далан буолар. Кини булгуруйбат санаата, далааһыннаах айар үлэтэ саха уус-уран литературатын ис хоһооно дириҥииригэр, суруйар киһи куолаһа дорҕоонноохтук иһиллэригэр, уопсастыба иннигэр тус оруола үрдүүрүгэр ураты… Сиһилии »Далан «Тулаайах оҕо», «Тыгын Дархан» романнарын уус-уран далааһына

Барон Мюнхгаузен Саха сиригэр мүччүргэннээх сырыылара

Оҕолоор, эһиги, баҕар, ньиэмэс суруйааччы­та Рудольф Эрих Распе барон Мюнхгаузен туһунан кини­гэтин ааҕан баран, бу суон сураҕырбыт айанньыт сөҕүмэр сырыытын барытын биллибит дии санаабыккыт буо­луо. Соторутааҥҥа диэри мин да инньэ дии саныырым. Ол эрээри аҕыйах сыллааҕыта Германияҕа сылдьыахпыттан ыла ол көрүүм уларыйда. Мин, Мюнхгаузен туһунан элбэҕи билиэх-көрүөх баҕам бата­рымына, икки… Сиһилии »Барон Мюнхгаузен Саха сиригэр мүччүргэннээх сырыылара

Кириил Сэмэнэп – Прометейы олоҥхо тылынан

Олунньу ыйга Былатыан Ойуунускай аатынан Саха академиялыы театрыгар СӨ үтүөлээх артыыһа Кирилл Семенов «Сахалыы тыыннаммыт пьесалар» диэн кинигэтин биһирэмэ буолбута. Бу кинигэҕэ Кирилл Михайлович тылбаастаабыт нуучча уон­на омук суруйааччыларын пьесалара киирбиттэр. Үгүстэрэ сыанаҕа турбут, көрөөччү киэҥ биһирэбилин ылбыт айымньылар: «Ревизор», «Дядя Ваня», «Этиҥнээх ардах», «Сатабыллаах саһыл саҕалаах», «Тиит», о.д.а. Ааҕааччылар,… Сиһилии »Кириил Сэмэнэп – Прометейы олоҥхо тылынан

Руслан Тараховскай: «Поэттар уонна артыыстар, стадионнарга, болуоссаттарга хоһоонно ааҕыаҕыҥ!..»

Былатыан Ойуунускай аатынан Саха акаде­миялыы тыйаатыра быйылгы 116-с дьылын саха классикатыттан саҕалаата. Тыйаатыр үлэтэ режиссертан быһаччы тутулуктаах. Биһиги сурунаалбытыгар Са­ха тыйаатырын сүрүн режиссера, СӨ искусствотын үтүөлээх деятелэ Руслан Тараховскай ыалдьыттыыр. – Руслан Игоревич, олоххун тыйаатыры кы­тары ситимнээбэтэҕиҥ буоллар, туох идэлээх буолуоҥ этэй? – Артыыс идэтин талбатаҕым буоллар, учуутал, преподаватель, баҕар,… Сиһилии »Руслан Тараховскай: «Поэттар уонна артыыстар, стадионнарга, болуоссаттарга хоһоонно ааҕыаҕыҥ!..»

Андрей Борисов аман өһө

Күһүн саха театрдыы искусствотын тумус киһитэ Андрей Борисовы көрсөн: «Сурунаалга интервью биэриэҥ дуо?» – диэн ыйыталаспыппытыгар: «Мин туспунан наһаа үгүстэ сурулунна. Эһиэхэ, “Чолбоннорго”, суруйааччылар тустарынан кэпсиэхпин баҕарабын», – диэн хардарбыта. Онуоха быйыл «Чолбон» сурунаал №-гэр бэчээттэммит «Суруйааччылар уонна биһиги» диэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Дарханын уонна Бырабыыталыстыбатын дьаһалтатын салайааччы Афанасий Владимиров… Сиһилии »Андрей Борисов аман өһө

Адьас

– Адьас ол-бу буолума! Киэптээмэ! Сөп диэ! – кыыһырбыт уоҕар икки хараҕын үүтэ көстүбэт буолбут Килиим Саарыс сутуругунан салгыҥҥа дугдуруйбахтыыр. Икки киһи кинини уоскутаары киппэ баҕайы уола хааны, окумалларыттан ытарчалыы ылан, ыыппаттыы тутан тураллар. – Ээйиис, бу хайалара боруода бөтүүк кур­дук түһүөлээтэ? Пахай, Саарыс эбит буолбат дуо? Хайдах гыннылар, ноко?… Сиһилии »Адьас

Маэстро Михеев

90-с сылларга үйэ кэриҥэ дойдубутун тутан олорбут Сэбиэскэй Сойуус урусхалланан, дойду үрдүнэн уларыйыы-тэлэрийии уххана сатыылаабыта. Өрөспүүбүлүкэбит 1992 сыллаахха  төрүт сокуону ылыныаҕыттан, саха норуота төрүт үгэстэрин, төрүт култууратын тилиннэрэр саҥа кэрдиис кэмҥэ үктэммитэ. Кэнчээри ыччаты култуураҕа, искусствоҕа сыһыаран сайыннарар сыаллаах хореография училищета, Музыка үрдүкү оскуолата арыллан үлэлэрин саҕалаабыттара. Онно үөрэммит дьоҕурдаах… Сиһилии »Маэстро Михеев

«Чолбон: өй күрэһэ. Улахан оонньуу» бастакы түһүмэҕэ Дьокуускайга түмүктэннэ

Бүгүн, кулун тутар 22 күнүгэр, «Чолбон: өй күрэһэ. Улахан оонньуу» Дьокуускай куоракка буолла. В.Г. Белинскэй аатынан кыраайы үөрэтэр библиотекаҕа ааҕыынан үлүһүйэр, саха литературатын сэҥээрэр тоҕус хамаанда күөн көрүстэ. Түөрт түһүмэхтээх оонньуу бэрт сэргэхтик ааста. Хас түһүмэх кэннэ хамаандалар ыйытыылар сөптөөх хоруйдарын көрөн, ким сыыспыт кыһыйа, оттон таба тайаммыттар ытыс таһына… Сиһилии »«Чолбон: өй күрэһэ. Улахан оонньуу» бастакы түһүмэҕэ Дьокуускайга түмүктэннэ

Саха маҥнайгы сырдатааччылара

Якутскай куоракка дьиҥнээх үөрэх заведениета – бастакы оскуола 1734 сыллаахха аһыллыбыта. Ити оскуоланы нууччалар тэрийбиттэрэ. Эһиилгитигэр Витус Беринг экспедициятын көҕүлээһининэн Якутскай куоракка навигационнай оскуола аһыллар. Бу оскуола нуучча оскуолатын базатыгар тэриллэр. 1806 сыллаахха Якутскайга аан бастаан Норуот үөрэҕин министерствотын уезтааҕы гражданскай училищета тэриллэр. Ити училише Саха сиригэр үөрэҕи, науканы сайыннарыыга… Сиһилии »Саха маҥнайгы сырдатааччылара

ПРОФЕССОР Г.П. БАШАРИН УОННА ЭДЭР ЫЧЧАТ

Профессор Г.П. Башарин 30-тан тахса сыл үрдүк үөрэх кыһатыгар учууталынан уонна иитээччинэн үлэлээбитэ. Кини ассистентан профессорга тиийэ үүммүтэ. Үлэтигэр олус улахан болҕомтону студеннары кытта алтыһыыга уурар этэ. Лекцияларын, практическай дьарыктарын кэнниттэн научнай куруһуогу ыытара, мунньахтарга, конференцияларга тыл этэрэ. Концертарга, спортивнай күрэхтэргэ, субботниктарга ыччаты кытта сөбүлээн алтыһара. Курсовой, диплом суруйар студеннар… Сиһилии »ПРОФЕССОР Г.П. БАШАРИН УОННА ЭДЭР ЫЧЧАТ

КУЛАКОВСКАЙ СУОЛТАЛААХ СУРУГА

1912 сыллаахха Саха уобалаһын «инородецтарын» Романовтар династияларын 300 сыллаах юбилейын бырааһынньыктыырга кыттыыны ыларга бэлэмнэнии съеһэ буолбута. Делегаттарынан уобалас салалтатын чиновниктара, бөдөҥ атыыһыттар, улуус тойотторо уонна «таҥара үлэһиттэрин» баһылыктара этилэр. Итини таһынан Саха сирин биллиилээх интеллигеннэрэ, ол иһигэр А.Е. Кулаковскай ыҥырыллыбыттара. Президиум остуолугар губернатор, кини тэрилтэтин чиновниктара, саамай баай атыыһыттар уонна… Сиһилии »КУЛАКОВСКАЙ СУОЛТАЛААХ СУРУГА

Үс кут үһүс үрдэлэ

(«Семен Данилов» кинигэҕэ санаалар) Бэйэлэрин кэмнэригэр дойдуларын исто­рия­тыгар бэлиэ суолу хаалларбыт уһулуч­чулаах дьон олохторун сырдатар ЖЗЛ сиэрийэҕэ са­хат­тан үһүс киһибит туһунан «Семен Данилов» кинигэ таҕыста. Норуот бэйиэтэ Наталья Харлам­пьева бу кинигэтин ааҕарга балай да бэлэмнээх кур­дук сана­нарым. Бастатан туран, убайым Урсун ыып­пыт «Чахчылар уонна санаалар» ки­ни­гэтин тутан ааҕа сылдьарым. Иккиһинэн,… Сиһилии »Үс кут үһүс үрдэлэ

Чахчылар уонна санаалар

(Суруйааччы дневнигиттэн) *** Мин ыарытыйан баран холкутуйдахпына, кэҥии-хоҥуу, солотуйа түһэбин. Оччоҕо мин чэпчээбит төбөбөр араас санаалар киирэллэр-тахсаллар, ардыгар миигин тэһитэ кэйэллэр. Киһи сааһырдаҕын ахсын өйдөөҕүмсүйэрэ эбиллэн иһэр быһыылаах. Тугу-тугу эргитэ санаабаппыный? Барыта, мин санаабар, дьэҥкэҕэ, чуолкайга, мунааҕа суохха дылы. Ону бар дьон хайдах быһаара эрэ охсубаттарын бэркиһиибин. Мин, бэл, бэйэм… Сиһилии »Чахчылар уонна санаалар

«Мин дойдубар – Тулдалга…»

Эбээн кэпсээнэ Тыаҕа улар куллургуур,Хара тураах хааҕыргыыр,Чыычаах үөрэ чырыптыыр,Модьу атах модьугуТүүнү аймыыр: «У-һу-һуу!..»,Туохтан үөрэн дьэргэйдэКугас баттах кукаакы?Ийэ таба хордургуур,Тугут эмиэ хордургуур –Ханна эрэ табаһытХаһыытыырын истэннэр,Түүнү быһа мэччийбитМааны кыыллар – табаларМаары, тыаны хаалларан,Дьоруо-тамайа сүүрүүнэнДьиэлиир суолу туттулар. Тулдал хайалара Мин дойдубар – ТулдалгаХайалар чыпчааллараХаллаан таҥалайын тарбыыллар,Былыргыны-быйылгыныБылыттардыын быһаарсаллар,Хаһааҥҥыта эрэ кэппитХаар бэргэһэлэринХаһан да устубаттар.Хам… Сиһилии »«Мин дойдубар – Тулдалга…»

Куйаар кыыһа

(Зинаида Архипова поэзиятыгар бэлиэтээһиннэр) Поэт Зинаида Архипова айар үлэтин биир сүрүннүүр өйдөбүлэ удаҕан поэзиятыгар хабааттар сэрэйии, күүтүү матыыба буолар. Ол тууйуллубут, сэрэйэр, түүйэр, билгэлиир иэйиилээх турук (кассандровское начало) өс­сө ааспыт үйэ ортотуттан саха маҥнайгы поэ­тессата Варвара Потапова–Кутурҕан Куо хо­һоон­норугар киһи аналын, дьылҕатын туһунан дириҥ анаарыыларыгар көстүбүтэ. Наталья Ми­халева–Сайа анабыл хоһоонугар… Сиһилии »Куйаар кыыһа