Перейти к содержимому
Сүрүн сирэй » Сонуннар » Страница 4

Сонуннар

ТОҤУСТУУР ААРТЫК

Бүөтүр Хара (сэһэнтэн быһа тардыы) …Эмискэ антах диэки туох да наһаа үлүгэр улахан тыас дэлби барда. Баһылайдаах Киргиэлэй соһуйан чохчос гына түстүлэр. –          Тыый! Байанайы сиэтилэр! – Баһылай кылана түстэ. Кини көрөн турдаҕына Байанай умса эргийдэ, төттөрү сыылла сатаата. Онуоха Ээх уола букатын ыксаата, тугу гыныан билбэккэ биир сиргэ тэпсэҥнии… Сиһилии »ТОҤУСТУУР ААРТЫК

ӨКСӨКҮЛЭЭХ ӨЛӨКСӨЙ УСУЙААНАҔА

      Саха литературатын «алгыстаах тыллаах айбыт аҕата», төрөөбүт норуотун олоҕун биир бастакы чинчийээччи-учуонайа, сүдү общественнай деятелэ Алексей Елисеевич Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй төрөөбүтэ 140 сылын туолла.       Сахабыт сирин норуотун олоҕун, культуратын, тылын былыр-былыргыттан нуучча да, омук да үөрэхтээхтэрэ бэрт өртөн ылата интэриэһиргээбиттэрэ, үөрэппиттэрэ. Хас эмэ сүүһүнэн сыллар анараа өттүлэригэр Саха сиригэр… Сиһилии »ӨКСӨКҮЛЭЭХ ӨЛӨКСӨЙ УСУЙААНАҔА

НИКОЛЬСКАЙДААҔЫ СЭРИИ КЫТТЫЫЛААҔА

Татьяна Андросова, ССРС, РСФСР үөрэҕириитин туйгуна, СӨ үөрэҕин үтүөлээх үлэһитэ Лидия Гаврильевна Слепцова төрөөбүтүн туһунан Байаҕантай улууһун Богородскай таҥаратын дьиэтин докумуонугар маннык суруллубут: Слепцова Лидия Гаврильевна 1893 тохсунньу 31 күнүгэр төрөөбүт. Аҕата Гаврил Петрович Слепцов, ийэтэ Оросина Мария Ивановна, сүрэхтээбит ийэ Емельянова Матрена Егоровна. Лиис 10, суруйуу 32. Аҕабыт Иннокентий… Сиһилии »НИКОЛЬСКАЙДААҔЫ СЭРИИ КЫТТЫЫЛААҔА

ӨЙМӨКӨӨН ҮРҮҤ УОННА КЫҺЫЛ БУДУЛҔАНЫГАР

Розалия Дягилева, кыраайы үөрэтээччи, СӨ культуратын үтүөлээх үлэһитэ Мин төрөөбүт дойдум Өймөкөөн историятын хомуйбутум отуттан тахса сыл буолла. Оччотооҕуга баар бүтэһик саастаах кырдьаҕастарга куруук сылдьарым, ахтыы бөҕөтүн суруммутум. Эмиэ кинилэртэн ыйыталаһан суруналыыс уонна кыраайы үөрэтээччи Сергей Михайлович Егоров хаһыаттарга, кинигэлэригэр суруйбута элбэх. Оттон мин «кэлин суруйуом» дии сылдьан бириэмэ бөҕөтүн… Сиһилии »ӨЙМӨКӨӨН ҮРҮҤ УОННА КЫҺЫЛ БУДУЛҔАНЫГАР

ДЬИҤ УОННА КЫРДЬЫК. Саха былыргытын тууйар харгыстар.

«В действительности мир организуется не столько на Истине, сколько на лжи, признанной социально полезной». Н.А. Бердяев       Историяны ханнык эрэ догмаҕа биитэр моральнай идеалга хаайан сыаналааһын баһыйар. Итиниэхэ буолан ааспыт дьиҥ чахчыны биллиммэт буолуу эбэтэр түһэрэн намтата сатааһын мэлдьи кэриэтэ күүстээх. Бүгүҥҥү эмньик историябыт, чараас алаадьы тэҥэ историографиябыт маныаха чаҕылхай… Сиһилии »ДЬИҤ УОННА КЫРДЬЫК. Саха былыргытын тууйар харгыстар.

Былатыан Ойуунускай. САХА ҮӨСКЭЭБИТЭ.

«Чолбон» сурунаал 1928 сыллаах 5-6 №-гэр Былатыан Ойуунускай «Саха үөскээбитэ» диэн ыстатыйата тахсыбыта. Новгородов алфавитынан бэчээттэммит ити өрдөөҕү ыстатыйа билиҥҥи да ааҕааччы болҕомтотун тардыах түгэннэрдээх. Сүрүн санаата – саха гуунн (билиҥҥинэн хуунн) омуктан үөскээбитэ диэн КЫРГЫС ОМУК ОСТУОРУЙАТЫН ЧИНЧИЙБИТ ТЫНЫСПААЙАП ДИЭН КИҺИ ХОМУЙБУТ МАТЫРЫЙААЛЛАРЫТТАН ЫЛЫЫ       1925 сыллаах дьылга Таскыан… Сиһилии »Былатыан Ойуунускай. САХА ҮӨСКЭЭБИТЭ.

Виктор Михайлов: “Чолбон” ааҕааччы хараҕынан.

“Чолбон” сурунаалы 2015 сылтан хаһыатчыт-суруналыыс, прозаик Данил Макеев салайар. Мин “Хотугу Сулуһу” өссө оскуолатааҕы сылларбыттан ааҕар буолбутум, Ленинградка үөрэнэр кэмнэрбэр М.Е. Салтыков-Щедрин аатынан Публичнай библиотека (норуокка биллэринэн “Публичка”) уопсай ааҕар саалатыгар (оччотооҕуга Фонтанкаҕа) сурунаал уочараттаах нүөмэрин кэтэһэн бөҕө буолуллара. Дьокуускайга 80-нус сыллар саҥаларыгар көһөн кэлэн сурунаалы дьиэбэр суруттарыахпыттан быһа иликпин.… Сиһилии »Виктор Михайлов: “Чолбон” ааҕааччы хараҕынан.

Татьяна Андросова: «Махталым Мандарга»

Киэҥ нэлэмэн Сахабыт сирэ бары билэр, киэн туттар, сүгүрүйэр баар-суох күндү киһибит Борис Федорович Неустроев-Мандар Уустуун алтыспытым, киниэхэ көмөлөһүннэрбитим, оҥотторбутум, сүбэлэппитим биэс уонтан тахса сыл буолла. Мин 1962 сыллаахха Баайаҕа сиригэр кийиит буолан кэлбитим. Борис оччолорго Баайаҕа аҕыс кылаастаах оскуолатын бүтэрэн, салгыы Төҥүлү оскуолатыгар үөрэнэ барбыта, онтон аармыйаҕа сулууспалаабыта. 1969… Сиһилии »Татьяна Андросова: «Махталым Мандарга»

ӨКСӨКҮЛЭЭХ КУРДУК БУОЛУОХХА

(Людмила Кулаковскаялыын сэһэргэһии) Өксөкүлээх Өлөксөй саха литературатын төрүттээбит классик суруйааччы эрэ быһыытынан буолбакка, саха уонна аан дойду култууратыгар тустаах кылааты киллэрбит, үйэлээх боппуруостары киэҥ хабааннаахтык таарыйар научнай, публицистическай үлэлэринэн эмиэ үрдүктүк сыаналанар. Биһиги сүгүрүйэр классик суруйааччыбыт уола Реас Алексеевич Кулаковскай дэгиттэр дьоҕурдаах, көнө, эйэҕэс майгылаах суруйааччы, аҕатын туһунан киһи кэрэхсиир… Сиһилии »ӨКСӨКҮЛЭЭХ КУРДУК БУОЛУОХХА

Сэрии күн төрөөбүтүм…

Павел Харитонов-Ойуку, норуодунай суруйааччы Саныахха быраман да сыллар  Силлиэрэн, ытыллан аастылар. Огдообо, тулаайах диэн тыллар  Баастара чэрдийэн остулар.  Кыайыы күн төрөөбүт оҕолор Сэттэ уон сааскытын туоллугут, Сэриини билбэтэх дьоллоохтор Эһэлэр, эбэлэр буоллугут.  Өстөөхтөр даҕаны өлбүттэр – Буускалар тиҥийэн ыппаттар. Кэллэ дуо, ол кэми умнарбыт – Бэл, тимир дьэбиҥҥэ кыайтарбыт.  Арай… Сиһилии »Сэрии күн төрөөбүтүм…

Ыһыах туһунан ыллыктаах тыл

Федора Кобякова-Эдьиий Дора,  айылҕа уутун-хаарын тардынарыгар, уотун уодьуганнатарыгар уһун сылларга уһуйааччы  Саха эрэ ыһыахтаах. Ыһыах түҥ былыргыттан тардыылаах. Ол сиэрэ-туома түҥ былыргыттан тыыннаах биһиэхэ тиийэн кэлбитэ бу бүтүн норуот духуобунай өйүн-санаатын кыладабыайа, туохха да бэриллибэт баайа-дуола. Баҕарар буоллаҕына, ким да үтүгүннүн, ол эрээри биһиги таһыммытыгар хаһан да тиийэр кыахтара суох.… Сиһилии »Ыһыах туһунан ыллыктаах тыл

Куорсуннаах

 Таҥара оҕото (кэпсээн) – Что ж ты не спросишь, – молвил мой вожатый,  – Какие духи здесь нашли приют?  Знай, прежде чем продолжить путь начатый, Что эти не грешили; не спасут Одни заслуги, если нет крещенья, Которым к вере истинной идут; Кто жил до христианского ученья, Тот Бога чтил не… Сиһилии »Куорсуннаах

Өспөх Тойон уонна Дьэһиэй сахалара

Өспөх Тойон нуучча государствота Саха сирин колонизациялааһынын бастакы сылларынааҕы докумуоннарыгар уонна Саха сирин историятынан дьарыктаммыт учуонайдар үлэлэригэр аата ахтыллыбыт, суругунан- бичигинэн бигэргэммит историческай личность быһыытынан биллэр. Номохторго этиллэринэн саха-саха эрдэҕинээҕи, эбэтэр, XVII үйэҕэ Уралы уҥуордаан, киэҥ Сибиир ийэни нөҥүөлээн Өлүөнэ кытылыгар нуучча хаһаахтара кэлиэхтэрин быдан инниттэн, быралыйар былыргыттан, өссө Киин… Сиһилии »Өспөх Тойон уонна Дьэһиэй сахалара

Һааска Буускун

Пушкин диэн сырдык ааты отой кыра сылдьан билбитим. Кини хоһоонноро, остуоруйалара сахалыы тылбаастанан кинигэ буолан бэчээттэммиттэрин, бэркэ таптаан ааҕарым. Ордук өйдөөн хаалбыт хоһооммунан Күннүк Уурастыырап тылбаастаабыт «Кыһыҥҥы суол» хоһооно буолбута: Долгун будул тумаҥҥа Чомполонон ый устар… Санньы-курус хонууларга Санааргыы уотун кутар. Кэлин Ленинград куоракка үөрэнэр кэммэр кини олоро, үөрэнэ сылдьыбыт… Сиһилии »Һааска Буускун

Константин Туйаарыскай

Көстөкүүн Туйаарыскай – быйыл үбүлүөйдээх суруйааччылартан биирдэстэрэ. Кини оҕо аймахха анаан суруйбут хоһооннорун аахпыт эрэ киһи барыта сүрэхтиин-быардыын сылаан- ньыйар, өйдүүн-санаалыын ырааһырар. Бүгүҥҥү тыйыс, олохпут огдолуйбут кэмигэр киһи киһиэхэ истиҥ-эйэҕэс сыһыана туохтааҕар да күндү. Оттон Туйаарыскай хоһоонноругар саха ыалын олоҕуттан саҕалаан, чугас дьоҥҥо амарах сыһыан олус үчүгэйдик сырдатыллар. Ыал олоҕо… Сиһилии »Константин Туйаарыскай

Оҕо саас доҕоро П.Н. Дмитриев-Туутук

Суруйааччы Петр Никифорович Дмитриев-Туутук 80 сааһын көрсө «Сайылыгым барахсан» диэн кинигэтэ тахсыытыгар норуодунай суруйааччы Сэмэн Тумат киирии тылын суруйбутун быһа тардыытын билиһиннэрэбит. «Суруйааччылар олох бары эйгэтинэн суол-иис тэлэн литератураҕа кэлэллэр. Суруйааччы Петр Никифорович Дмитриев-Туутук наука эйгэтиттэн, саха фольклорун түллэр үөһүттэн силис-мутук тардан айар үлэҕэ киирбитэ.  Кини саха норуотун уус-уран тылын… Сиһилии »Оҕо саас доҕоро П.Н. Дмитриев-Туутук

Сахалыы тыллаах оҕо литературата: тирэх буолар үгэстэр, бүгүҥҥү күн дьиҥэ, сайдар саҕахтар

(төгүрүк остуола) Муус устар 25 күнүгэр «Чолбон» сурунаал редакцията, Россия президенэ  В.В. Путин 2017 сыл ыам ыйын 29 күнүнээҕи ыйааҕынан «2018-2027 сылларга Российскай Федерацияҕа оҕо саас 10 сылын» биллэрбитигэр олоҕуран, бэс ыйын 1 күнүгэр бэлиэтэнэр үгэскэ кубулуйбут Аан дойдутааҕы оҕо көмүскэлин күнүн көрсө, дьон-сэргэ сахалыы тыллаах оҕо литературатыгар үрдүк уус-уран… Сиһилии »Сахалыы тыллаах оҕо литературата: тирэх буолар үгэстэр, бүгүҥҥү күн дьиҥэ, сайдар саҕахтар

Саха бастакы маэстрота

(Адам Скрябин төрөөбүтэ 125 сылыгар) Аныгы сахалыы музыка искусствотын төрүттээччи, композитор, хормейстер, дирижер, музыкаһыт, ырыаһыт, педагог уонна фольклорист Адам Васильевич Скрябин быйыл төрөөбүтэ 125 сылын туолбутунан, айар үлэтэ, уустук дьылҕата саха омукка махталлаахтык  ааттаныахтаах  дии саныыбын. Кини 1896 сыллаахха билиҥҥи истиилинэн ыам ыйын 30 күнүгэр Дьокуускай куоракка Василий Никонович уонна… Сиһилии »Саха бастакы маэстрота

НАЦИОНАЛЬНАЙ БИБЛИОТЕКА:

ҮЙЭТИТИИ, ЧИНЧИЙИИ,  БАРҔАРЫЫ СУОЛУНАН Бу сыл балаҕан ыйын 14 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай библиотеката төрүттэммитэ 95 сылын туолар. Үйэни эрэ кыайбат кэм иһигэр библиотека кинигэ хаһаанар хоспох чуумпу муннугар бүкпэккэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрүүлээх да, кутурҕаннаах да дьылҕатын тэҥҥэ үллэстэн, олох күһэйиилэригэр бэриммэккэ, кэм-кэрдии үтэн-анньан көрүүтүттэн сынтарыйбакка, бар дьонугар өй-санаа сырдык… Сиһилии »НАЦИОНАЛЬНАЙ БИБЛИОТЕКА:

Ынахсыт тардыыта – саха үтүө үгэһэ

Ынах барахсан киһи аймахха сымнаҕас майгытынан, быстыбат быйаҥынан үйэлэргэ чугас, эрэллээх аргыс. Кинини көрүү-харайыы, чугастык тутуу олохпут биир сүрүн тутааҕа буоллаҕа. Ол онно ааспыт үйэбит дьоно илиилэрин араарбакка эҥэрдэспит мындыр сыһыаннарын, сорох холобурдарын аныгы ыччакка билиһиннэрэн ааһыахха сөп курдук. Өбүгэлэрбит көрөр-харайар сүөһүлэригэр олус болҕомтолоохтук, харыстабыллаахтык сыһыаннаһаллара. Оччолорго «Ынахсыт таттарыыта» диэн… Сиһилии »Ынахсыт тардыыта – саха үтүө үгэһэ